Kevaka e tekivu vei iko na ivakatakilakila ni COVID-19 ena gauna ko gade tiko kina e Niusiladi | If you develop COVID-19 symptoms while visiting New Zealand

Raica na veika e dodonu mo cakava kevaka e tekivu laurai vei iko na ivakatakilakila ni COVID-19 ena gauna ko gade tiko kina e Niusiladi.

E dodonu mo vakamuria taucoko na veika e gadrevi me baleta na veidikevi ena gauna ko yaco mai kina ki Niusiladi ena vakayagataka na iyaya ni veidikevi ena kena curumaki na tolo ni vauvau ena ucu.

E ra sa koto oqori e ra na veika e dodonu mo cakava kevaka e sa tekivu vei iko na ivakatakilakila ni COVID-19 ni oti na nomu vakadikevi ena gauna ko yaco mai kina (vaka kina e na ika 7 se sivi mai na gauna ko yaco yani kina).

Mo vakadikevi

Kevaka e tiko vei iko na ivakatakilakila ni COVID-19, ko rawa ni kerea na iyaya ni veidikevi ena kena curumaki na tolo ni vauvau ena ucu (RATs) ka sega ni saumi ena nomu solia na nomu ota ena initaneti ka qai laki kauta mai ena vanua e da veisoliyaki kina

Kerea e dua na RAT (veidikevi ena kena curumaki na tolo ni vauvau ena ucu) e sega ni saumi (external link)

Mo raica e dua na vanua e veisoliyaki kina na iyaya ni veidikevi me baleta na COVID-19 e voleka vei iko | Healthpoint (external link)

Kevaka e sega vei iko na ivakatakilakila, ia ko gadreva ga mo vakadikevi ena RAT (veidikevi ena kena curumaki na tolo ni vauvau ena ucu) ia ko sa na volia mai na so na kena sitoa, sitoa ni volitaki wainimate se na vei sitoa lelevu.

Na ivakarau ni kena vakayagataki na veidikevi na rapid antigent test (curumaki na tolo ni vauvau ena ucu)

Kevaka e sa vakadeitaki ena nomu vakadikevi ni tauvi iko

Kevaka e sa vakadeitaki ena nomu vakadikevi ni tauvi iko, qirita na 0800 222 478 mo vakaraitaka na itukutuku ni sa tauvi ena nomu vakadikevi ena RAT (veidikevi ena curumaki na tolo ni vauvau ena ucu).

Kevaka e tiko e dua na nomu talevoni veikauyaki ena vakauta yani vei iko na Minisitiri ni Bula e dua na text mai na naba ni talevoni na 2328 se 2648 me vakadeitaka na macala ni nomu vakadikevi ni sa tauvi iko. Ena tukuni yani ena text na itukutuku me baleta na tiko vakatikitiki kei na dua na naba vuni ni fomu ni veitaratara.

Ena gadrevi mo lako ki na dua na vanua ni veidikevi mo vakadikevi kina ena kena curumaki na tolo ni vauvau ena qara ni ucu sara e loma ena kena sa vakadeitaki ni tauvi iko ni oti na nomu vakadikevi ena RAT (vakadikevi ena kena curumaki na tolo ni vauvau ena ucu). E na vakau yani vei iko ena imeli e dua na fomu ka rawa ni ko tabaka se vakaraitaki e dua na ilavelave ena mona livaliva ena vanua ni veidikevi.

Raica e dua na vanua ni veidikevi me baleta na COVID-19 | Healthpoint (external link)

1. Tiko vakatikitiki

E nomu itavi mo vakasaqara e dua na vanua ni tiko vakatikitiki

E dodonu mo tiko vakatikitiki me rauta e 7 na siga ena gauna ko sa bula cake tiko mai kina. Na nomu siga 7 e tekivu mai na siga mo tekivu vakila kina na ivakatakilakila se na tikinisiga e vakadeitaki kina e na nomu vakadikevi ni tauvi iko (o koya ga e yaco e liu vei rau). E rawa ni ko totogitaki kevaka ko sega ni vakamuria.

E dodonu mo tiko vakatikitiki ena vanua ko tiko kina se mo vakasaqara tale e dua na vanua.

Raica se rawa ni toso na nomu tiko se mo tu vakarau mo vakasaqara tale e dua na itikotiko. E namaki mo na sauma na isau ni kena vakabalavutaki na nomu tiko se na nomu raica e dua tale na itikotiko. Dikeva na nomu inisua mo raica se sa kovuti kina.

Ko cei e gadrevi me tiko vakatikitiki?

Ko koya e vakaitikotiko se drau lako vata tiko ena gadrevi me tiko vakatikitiki me 7 na siga. Koya e oka kina ko koya drau vakaitikotiko vata ena otela, valelaca, lori ni moce ena gade, bure ni vulagi kei ira koni vuvale vata tiko. E sega ni gadrevi me ra tiko vakatikitiki ko ira tale eso e ra vakaitikotiko ena bure ni vulagi vakavo kevaka koni vuvale vata.

Kevaka e sega ni rawa ni ko tiko ena nomu itikotiko

Kevaka ko sega ni rawa ni tiko ena nomu itikotiko, ia mo vakasaqara tale e dua na itikotiko. Na vanua ni tiko vakaitikotiko e rawa ni rumu ni otela mo qaravi iko kina vakataki iko se na lori vakaimocemoce. E dodonu me:

  • volekata na vanua ko tiko kina
  • sega na vanua e vakayagataki vata

Ko sega ni rawa ni:

  • vodo ena waqavuka ni usa pasidia ki na nomu itikotiko
  • draiva vakabalavu ka gadrevi kina na moce ena dua na vanua
  • vodo ena dua na waqa ni vakalele se sala ni veilakoyaki e ra vodo kina na lewenivanua raraba

E rawa ni vakayagataki na sala ni veilakoyaki vaka itaukei mo lako kina ki na nomu itikotiko. E rawa ni nomu lori ga vakataki iko se ko sauma e dua ena kena vakayagataki na sausaumi e sega kina na veitaratara kei na kena laki kau mai.

Veisautaka se vakadaroya na nomu ituvatuva

Veitaratara vua na nomu kabani ni waqavuka se kabani ni saravanua me veisautaki kina na ituvatuva ni nomu veilakoyaki kei na veika mo cakava. Yalo vinaka mo nanuma, ni sega ni dua na yavu vakalawa me vakasukai mai kina na nomu ilavo se me veisautaka na nomu ituvatuva. 

Na cava mo cakava ni ko sa tiko vakatikitiki

Ena nomu tiko vakatikitiki

  • Tovolea mo kakua ni volekati ira koni vakaitikotiko vata me vaka na nomu moce duadua, ka vakalailaitaki na nomu tiko ena vanua dou dau vakayagataka vata. Kevaka e sega ni rawa, ia moni tiko veiyawaki me 2 na mita ka tokara na iubi ni ucu kei na gusu ni ko volekati ira e so tale.
  • Savata ga na nomu isulu.
  • Vakasavasavataka vakawasoma na dela ni vanua e dau vakayagataki vakalevu me vakana idoladola ni katuba, tabataba ni cina, talevoni.
  • Dolava na katuba leka me mudre vakavinaka yani na cagi bulabula.
  • Me vakau yani na veika me vaka na kakana kei na wainimate.
  • Cakacaka ga ena nomu itikotiko kevaka e rawa.

Kevaka ko tiko vakatikitiki, kakua ni:

  • e rawa ni ko biubiu mai na nomu itikotiko ena dua ga na yavu (vakavo ena dua yavu vakadonui e ra sa koto oqori e ra)
  • lako mo laki kauta mai na kakana se wainimate
  • vakayagataka vata na veika e so kei ira na lewe ni vale - me vaka na iyaya ni kana, barasi ni bati kei na itauwelu
  • lakova na veivanua e ra vakayagataka na lewenivanua raraba
  • vakayagataka na sala ni veilakoyaki e ra vakayagataka na lewenivanua se tekisi kei na vodo vata kei ira e so e na lori
  • vakavulagi, vakavo vei ira e ra vakarautaka na veiqaravi bibi vei iko se vua tale e dua na nomu lewe ni vuvale

Na yavu vakadonui mo biuta kina na nomu itikotiko ni tiko vakatikitiki

E rawa ni ko biuta na vanua ko vakaitikotiko kina, ia mo tokara tikoga na iubi ni gusu kei na ucu.

  • gole yani mo laki vakadikevi vaka-vuniwai se veidikevi
  • lakova e dua na veiqaravi bibi ni bula ka sega ni rawa ni vakadaroi me yacova ni sa cava na nomu tiko vakatikitiki
  • toki ki na dua tale a vanua ni tiko vakatikitiki mo taqomaka kina na nomu bula se na nona ituvaki ni bula tale e dua se veitaqomaki 
  • vakaukaua yago e tautuba ena vanua ko tiko kina - kakua ni vakayagataka na vanua e vakayagataki vakalewe levu me vaka tobu ni sisili
  • sikova e dua na wekamu e sa davo bibi ka sega ni vakabauti ni na bula tiko me yacova ni sa cava na nomu tiko vakatikitiki 
  • laki raica na yagona e dua na wekamu ni bera na veibulu se tangihanga kevaka ko na sega ni rawa ni raica na yagona ni sa cava na nomu tiko vakatikitiki.

2. Nanuma na veivanua ko lakova

Tukuna vei ira na tamata ni tauvi iko tiko na COVID-19

Tukuna vei iratou ko vakaitikotiko kina, ko iratou na itaukei ni nomu icili, ko ira koni dau veimaliwai kei ira na veitaratara voleka ni tauvi tiko na COVID-19.

Na sala mo tukuna kina vei ira na tamata ni tauvi iko na COVID-19 | covid19.health.nz (external link)

Vakalewena na fomu ena initaneti ni veivanua ko vakalakova

Vakalewena vakaoti na fomu ni Minisitiri ni Bula me baleta na fomu ni veivanua ko vakalakova ena vakayagataki ni naba vuni e vakau yani ena text mai na naba ni talevoni na 2328 se 2648. E na taura e 5 se 10 na miniti me vakacavari.

Vakalewena vakaoti na fomu ni veivanua ko vakalakova| Minisitiri ni Bula (external link)

3. Rawata na veitokoni

Kevaka ko gadreva na kakana se wainimate

Kevaka ko gadreva na kakana se so na ka bibi ena gauna ko tiko kina vakatikitiki, kerei ira na lewe ni vuvale kei na itokani me ra kauta mai vei iko. E rawa talega ni ko vakauta na nomu ota ena initaneti ka qai veivosakitaka me vakau mai vei iko ia me kua na veitaratara.

Kevaka ko gadreva e so na ivakasala ni bula

Kevaka ko gadreva na ivakasala e na qaravi ni nomu ivakatakilakila se sa bibi sara na ivakatakilakila, qirita na Healthline. E rawa ni ko kerea na veiqaravi ni vakadewa vosa.

Kevaka ko gadreva na veiqaravi vaka vuniwai

E na rawa ni gadrevi mo sauma na veiqaravi vaka vuniwai. Keitou vakasalataki ira na veisiko mai me ra volia na inisua ni veitaqomaki ni ra lako.

Kevaka ko kai Ositerelia se lewe ni vanua tudei se kai Peritania, e tiko e dua na veiyalayalati ni veiqaravi ni bula ka kena ibalebale ni ko na sauma ga na veika e ra sauma na kai Niusiladi.

E na rawa ni veivuke na valenivolavola ni nomuni mata

Nanuma mo veitaratara kei valenivolavola ni nomu mata kevaka ko gole ki valenibula se gadreva na nodratou veivuke.

Valenivolavola ni Mata ni Veivanua tani e Niusiladi | Minisitiri ni Veivanua tani kei na Veivoli (external link)

Ena gauna ni leqa tubukoso

Kevaka ko gadreva vakatotolo na veiqaravi vaka vuniwai, qirita na 111 ena gauna totolo duadua. Tukuna ni tauvi iko tiko na COVID-19 ena gauna ko qiri kina vei iratou. Oqo e oka kina kevaka ko iko se dua ko qarava tiko e:

  • dredre me cegu vakavinaka
  • mosi vakalevu na saresarena
  • matabuto se sa sega ni vakilai koya

4. Ni cava na tiko vakatikitiki

E sa rawa ni cava na nomu tiko vakatikitiki ni oti e 7 na siga

Kevaka ko se sega tikoga ni vinaka, mo tikoga ena nomu itikotiko me 24 na aua me yacova ni sa oti na kena ivakatakilakila. 

E sega ni gadrevi mo waraka sara na itukutuku vaka matanitu mo sa biuta kina na itikotiko ni tiko vakatikitiki.

Kevaka ko vakadikevi ena rairai rawa ni vakadeitaki ni tauvi iko ia e sega ni kena ibalebale ni ko rawa ni vakadewataka.

Ko ira na nomu veitaratara vakavuvale ko ira na veitaratara ena lewe lakolako e sa na rawa ni cava na nodra tiko vakatikitiki kevaka e sa vakadeitaki ena nodra vakadikevi ni sa sega ni tauvi ira ka sa sega ni kunei na ivakatakilakila vou se bibi. E dodonu me ra tekivutaka na nodra tiko vakatikitiki me 7 na siga, kevaka e vakadeitaki ena nodra vakadikevi ni tauvi ira.

Ena gauna ko sa bula mai kina

E vica na ka e gadrevi mo cakava ni ko sa bula mai na COVID-19 ka biuta na itikotiko ni tiko vakatikitiki me tataunaka vei iko ni ko sa bula.

Ni sa tauvi iko oti na COVID-19

Ni bera ni ko lako ki vale se ki na dua tale na vanua

Raica de mani gadrevi mo vakaraitaka na ivakadei ni sega ni tauvi iko na COVID-19 ena macala ni nomu vakadikevi, se dua na ivola ni vuniwai me vakadeitaka ni ko sa bula ni bera ni ko lako. Kevaka ko se qai bula wale sara ga mai na COVID-19, ena rawa ni laurai ena nomu vakadikevi ni se tauvi iko tikoga. 

Kevaka e sa vakadeitaki ena nomu vakadikevi ni sega ni tauvi iko.

Kevaka e vakadeitaki ena nomu vakadikevi ni sega ni tauvi iko, ia e tikoga vei iko na ivakatakilakila ni COVID-19, mo tikoga e vale ka vakadikevi tale ena kena curumaki na tolo ni vauvau ena ucu ni sa oti e 48 na aua. Kevaka e sa bibi na kena ivakatakilakila, qirita na Healthline ena:

E rawa ni sega ni vakadeitaki ni tauvi COVID-19 ena nona vakadikevi me curumaki na tolo ni vauvau ena ucu. Oqo e rawa ni vu mai na kena sega ni levu na manumanu ni mate ena sabolo e tauri se a sega ni qaravi vakadodonu na veidikevi.

Last updated: at