Ni sa tauvi iko oti na COVID-19 | After you have had COVID-19

E vica na ka e gadrevi mo cakava ni ko sa bula mai na COVID-19 ka sa biuta mai na itikotiko ni tiko vakatikitiki me tataunaka vei iko ni ko sa bula.

Lesu tale ena qaravi ni itavi me vaka na kena ivakarau

E rawa ni ko vakila na wawale kei na cegu leka ena gauna ko sa bula kina mai na COVID-19. Oqo e dau kena ivakarau ni oti na tauvimate.

E dodonu mo taura ga vakarawarawa na ka ena nomu sa lesu tale ena qarava na itavi me vaka na kena vakarau. Qarauna mo:

  • moce vakalevu
  • kana vakavinaka
  • vakacegu kevaka ko vinakata
  • toso ga ena kena totolo ko rawata

vosa vua na nomu vuniwai se vakailesilesi ni tabana ni bula kevaka e dua na ka ko leqataka

Lesu ki cakacaka

E dodonu mo tikoga e vale ka vakabulabula kevaka ko se vakila tiko e so na ivakatakilakila ni sa cava na nomu tiko vakatikitiki. E dodonu me vaka tiko koya me yacova ni sa oti e 24 na aua mai na gauna e sa oti kina na ivakatakilakila.

E dodonu mo vosa vua na nomu manidia se iliuliu me baleta na gauna vinaka cava mo lesu tale kina ki cakacaka.

Lesu tale ki vuli

Kevaka e se vakila tikoga na luvemu eso na ivakatakilakila ni sa cava na tiko vakatikitiki e dodonu me tikoga e vale me yacova ni sa bula. Oqo me 24 na aua ni sa oti na ivakatakilakila.

Oqo e oka kina na koronivuli ni muri vuli, vei koronivuli, kura kei na veikoronivuli ni vuli torocake.

E sega ni gadrevi ena koronivuli mo vakaraitaka na ivakadinadina ni ko sa vakadikevi oti ena kena curumaki na tolo ni vauvau ena qara ni ucu se na qara ni ucu sara e loma.

Kevaka e sa oti e 10 na siga mai na kena tekivu na ivakatakilakila ni COVID-19, ka ra sa sega tale ni tauvimate na gone, e sa rawa ni ra lesu ki vuli ni rairai e ra sega ni rawa ni vakadewataka na mate.

E sega ni dodonu me ra lesu ki vuli na gone, kevaka e ra sega ni bula vinaka se sa bibi sara na ivakatakilakila ni sa oti e 10 na siga. E dodonu mo vosa vua na nomu vuniwai se qirita na Healthline ena 0800 358 5453.

Laki vakaukaua yago tale

E na gadreva na yagomu e dua na gauna ni bera ni lesuva tale na ivakarau ni vakaukaua yago tudei kevaka ko a tauvi mate ka sega ni veilakoyaki.

E rawa ni solia tale eso na ivakasala na nomu vuniwai se ko ira na vakailesilesi ni tabana ni bula ena sala mo lesu tale kina ki na vakaukaua yago mai na kemu ituvaki. E rawa ni ko raica tale e so na itukutuku me baleta na nomu lesu tale ki na vakaukaua yago ena website ni tukutuku me baleta na bula na Health Navigator:

Lesu tale ki na yavavala kei na vakaukaua yago ni oti na COVID-19 | healthnavigator.org.nz  (external link)

Samaka ka vakasavasavataka vakavinaka na nomu vale ni oti na tiko vakatikitiki

E vakalevu na veidewavi ni COVID-19 ena veitaratara voleka vei ira e tauvi ira ena gauna e ra vu se suru kina. E dina dredre me yaco, ia e rawa talega ni ko tauvi iko na mate kevaka ko tara e dua na ka se dua na dela ni vanua e tiko kina na mate qai tara na gusumu, ucumu se matamu.

E rawa ni vakaiyalayala na bula ni manumanu ni mate ena dela ni veika eso. Ia e malumalumu na kulina ka rawarawa ni mate ena sasamaki vakavinaka kei na waiwai ni vakamatei ni manumanu ni mate.

E ra na rawa ni tiko na manumanu ni mate ena dela ni veika e so ena 24 na aua mai na kena sa vakadeitaki ni dua e sa tauvi COVID-19 ena loma ni vale. E dodonu me vakasavasavataki vaka vinaka ka vakayagataki na dela ni veivanua ka vakayagataki talega na waiwai ni vakarusai ni manumanu ni mate.

Kevaka e basika vei iko na ivakatakilakila vou ni COVID-19

28 se lailai sobu na siga mai na nomu a tauvi mate

Kevaka ko tauvi COVID-19 tale ni sa oti e 28 na siga se lailai sobu me tekivu mai na gauna ko a tauvi mate kina e liu (rawa ni tekivu mai na gauna e vakadeitaki kina ni tauvi iko se na gauna ko tekivu vakila kina na ivakatakilakila):

  • E na sega ni gadrevi mo vakadikevi tale kevaka ko sega ni ririkotaki - mo tikoga e vale me yacova ni sa oti e 24 na aua mai na gauna e sa sega tale ni tiko kina vei iko na ivakatakilakila.
  • E dodonu mo kerea na ivakasala ni tabana ni bula se na Healthline on 0800 358 5453 kevaka e tiko e dua na ituvaki ena nomu bula se tiko vei iko na ivakatakilakila ni COVID-19 e sa bibi.

29 na siga se lailai sobu mai na nomu a tauvi mate

E dodonu mo vakadikevi ena RAT (vakadikevi ena kena curumaki na tolo ni vauvau ena ucu) kevaka e tauvi iko tale na COVID-19 ni sa oti e 29 na siga se sivia mai na gauna ka a tauvi iko taumada kina. E dodonu mo tiko vakatikitiki kevaka e vakadeitaki ni tauvi iko ka vakamuria na ivakasala vata ga ena imatai ni gauna e tauvi iko kina. 

Laki vakadikevi ena COVID-19

Na tiko vakatikitiki e vale

Kevaka e tauvi COVID-19 e dua ko vakaitikotiko vata

Ena gauna ko sa bula mai kina ena COVID-19 e sega ni gadrevi mo tiko tale vakatikitiki me 3 na vula kevaka e mani vakadeitaki ni tauva e dua dou vakaitikotiko vata

Oqo e baleta ni dredre me veitauvi tale ena loma ni gauna koya.

Veitaratara Vakavuvale

Na COVID balavu

Na COVID balavu sa ikoya na kena tikoga na ivakatakilakila ni sa oti na ivakatakilakila ni COVID-19 taumada. Oqo e rawa ni 12 na macawa na kena dede mai na gauna e a tauvi iko taumada kina.

E levu e tauvi ira na COVID-19 e ra bula vinaka vakadua ni oti e 2 ki na 6 na macawa ka ra sa bula vinaka sara ena loma ni 12 na vula. Ia, e levu e ra vakaraitaka ni tikoga vei ira na vei mataqali ivakatakilakila ni sa oti na gauna e dodonu me bula kina.

Na ivakatakilakila ni COVID balavu e rawa ni va-kilai tiko ena vica vata na macawa se vica na vula ena so na gauna. E ra oka kina na:

  • wawale ni yago
  • cegu leka
  • vu
  • mosi ni itilotilo
  • tadre ni sarisari
  • mosi ni sarisari
  • dredre me dei na vakasama, veilecayaki kei na guiguileca
  • dredre ni moce
  • vaka e culaculaki
  • boiri
  • momosi ni sema ni yago
  • momosi na masela

Kerea na veivuke ni nomu vuniwai se vakailesilesi ni tabana ni bula kevaka ko gadreva na veitokoni ena kena qaravi na COVID balavu. Na qaravi vakavuniwai ni COVID-19 e saumi taucoko me yacova e 6 na macawa mai na imatai ni siga ko vakila kina na ivakatakilakila se na siga e vakadeitaki kina ni tauvi iko, o koya ga e liu vei rau. 

E rawa ni ko raica ena website ni Minisitiri ni Bula e so tale na itukutuku ni COVID balavu kei na kena ivakatakilakila e dau vakaraitaki vakalevu:

Long COVID | health.govt.nz (external link)

Laki cula ena icula ni itatarovi kevaka ko se bera

Ko sa vakasalataki mo cula tale ena icula ni itatarovi ena gauna ko sa bula kina veitalia kevaka ko a sa cula oti ena icula ni itatarovi se na icula ni veitokoni.

E dodonu mo wawa me 3 na vula mai na gauna ko sa bula kina ni bera ni ko cula ena icula ni itatarovi ni COVID-19.

Laki cula ena icula ni itatarovi ni COVID-19

Last updated: at