Vḁi se ʻafʻaf teʻis COVID-19 | COVID-19 vaccines

Kḁinag vḁi (vaccines) ne la ʻesʻao ka ne kal höʻ raksaʻ ʻe ra se famori täe väeag pumuet ʻe ʻos la pärea Niu Sirḁgi ma hanuḁ tūtū ne Pasefiḁk ta ʻe ʻafʻaf teʻis COVID-19. Kḁinag vḁi ʻi (Vaccines) tē pumuet ʻe ʻos la ao pot ne ökök fak selene ma pesnese ʻe ʻos hanue teʻis ka la aʻvavhiḁn tapeʻ ma ʻos la säeag ne ʻos matanitū teʻis la famori ʻe ut tūtū ne rån teʻis la pō la sur hoiʻḁkim se hanue teʻis.

Vḁi (vaccines) ne mou se ʻafʻaf teʻis COVID-19 la nā se famori ka kal aʻnoa tög ʻe ra. Tḁriḁg ma aʻesʻaoʻåk ne kḁinag vḁi ʻi (vaccines) la rou se rē puer ʻon ta leʻet, ka kal aʻneʻneʻåk fak foh ʻe ra la famori la kop la teak ʻe vḁi ʻi.

Vḁi ne ʻafʻaf teʻis COVID-19 la hḁiasoag la pärea ʻis ʻe ʻafʻaf ta ʻe av ne täe ʻe muḁ. Ka ʻe ʻon ʻiheteʻ, ʻis ʻatakoa kop la garue agʻesea la ʻutʻḁkia ma fuʻḁkia forås ne ʻafʻaf teʻis COVID-19 ʻe ʻos pureʻaga ʻe laloag ne fḁu teʻis 2021. ʻIs kop la noh tḁupir se Foh pumuḁ Häk ʻi; sor ne ʻos siʻu, aʻesʻaoʻåk ne QR codes ma Bluetooth ma fuʻ ʻe ʻou hanue ta nōnō ka ʻäe ʻafʻaf.

ʻE ʻos la sokʻḁkiof ʻos garue pumuḁ teʻis se muḁ la fuʻḁkia forås ne COVID-19, iḁ tē pumuet la ʻis la pōam ʻos rogrogo hün se COVID-19 ʻe ut ne aierʻåk fak matanitū la foråsʻåk rogrog aier. Rogorog se nonojo ma rogrog sioksiko pō seʻ ma la tāöp ʻos la hḁigaruega la fuʻḁkia forås ne ʻafʻaf teʻis. ʻÄe la pō teʻ ne rogrog aierʻi ʻe teʻ ne ut ʻi; ʻou Tḁk ta, Healthline ta, ʻe ʻou ut garueag teʻis ʻe utut ne ʻäe noho District Health Board, Ministerī ne Måür Fakforo ma ʻe Unite Against Covid-19 website ta, www.covid19.govt.nz

ʻOs la matḁʻ ne la vḁi (vaccines) ne mou se COVID-19 la lelei ma ʻesʻao ka kal höʻ raksaʻ se famori

Matanitū ta hḁifäegag ma aʻfūmouʻåk våh la pōam vḁi ne ʻafʻaf teʻis (vaccines) ne la våhʻåk seʻ ma famör ʻatakoa ʻe hanue teʻis ka ne la pō seʻ ma la hḁiasoag tapeʻ ma se matanitū ʻe laloag Pasefiḁk ta. Matanitū ta aʻfūmouʻåk fakgarue våh la togia ma surʻḁkim vḁi (vaccines) ne mou se ʻafʻaf teʻis COVID-19 ka afʻåk sio se puk fakgarue he häk. Puk fakgarue ʻi la aʻsok ke nōnō ka poto ma iris ne majḁu se tekäe teʻis la aierʻåk ne vḁi (vaccines) ne hḁifäegag sin la ʻesʻao se famori ka maj ne Medsafe vaʻönʻåk la vḁi (vaccines) ʻi la aʻesʻaoʻåk.

Ut garueag teʻis Medsafe täe ut garueagat ʻe Niu Sirḁgi ne fuʻåk la iris la pō la sḁkior se teʻ ne hanhap fak garue ne tḁku ma vḁi se ʻafʻafa (medical regulator) ma la nā aierʻḁkiag fak foho ne la pō la aʻesʻaoʻåk vḁi ʻi. Iris la sḁkior se teʻ ne vḁi foʻou ne kop la ʻes ta aierʻḁkiget mumuḁ ma kotä la aʻesʻaoʻåk, ka heleʻ tapeʻ se vḁi ne ӧs la fuʻḁkia ta ʻafʻaf foʻou. Teʻ ne vḁi ʻi kop la aʻsok teʻ ne foh ne mou se ut tūtū ne rån teʻ (international standard) ma tapeʻ ma se foh ne ʻos matanitū la aierʻåk la ʻesʻao aier, la pō la pärea ma ū ʻia ʻis ʻe ʻafʻafat ne fåʻ sin la ʻesʻao ma la aierʻåk fak foh ʻe Niu Sirḁgi la pō la aʻesʻaoʻåk.

Ut garueag teʻis Medsafe täe kamat sḁkior hoiʻåk ʻoris sal fak garue ma aʻtiʻḁkia sḁkirot ne mou se vḁi teʻis se COVID-19 ʻe teʻ ne vḁi ʻatakoa ne tore la pō la ʻis la pō mij vḁit ne mou se ʻafʻaf teʻis. Garuet ne la ӧs la sḁkiroa vḁi teʻis la tatḁu seʻ ma ma teʻ ne vḁi ʻatakoa ne tore ne aʻesʻaoʻåk fak garue ʻeseat ne la sḁkior aʻtoton pḁu.

Vḁi fol ʻi kop la teak aʻruḁ:

  • Pfizer ma BioNTech – ʻon tiʻ ne vḁi ne la togim: miliönet ma äf tarḁu liḁm (1.5 million doses) (la hḁitḁuag ma famӧr äf tarḁu hif ma limaghul (750,000)).
  • Oxford ma AstraZeneca – ʻon tiʻ ne vḁi ne la togim: miliӧn tarḁu hif ma äf tarḁu on (7.6 million doses) (la hḁitḁuag ma famӧr miliӧn fol ma tarḁu vḁl (3.8 million)).
  • Novavax – ʻon tiʻ ne vḁi ne la togim: miliӧn saghul ma äf tarḁu hif ma ruḁ (10.72 million doses) (la hḁitḁuag ma famӧr miliӧn liḁm, ӓf fol ma tarḁu on (5.36 million)).

Vḁi ʻeseat la teak aʻseat ma: Janssen Pharmaceutica – miliӧn liḁm ʻe vḁi teʻis se ʻafʻaf teʻis COVID-19.

Garuet ne mou se fuḁpʻåk ma aʻesʻaoʻåk ne vḁi (vaccines) ne ʻafʻaf teʻis COVID-19

Ministerī ne Måür Fakforo täe fuʻåk sio ʻamnåk fak garuet la ʻio la fuḁpʻåk ne vḁi teʻis la rē nonoj se teʻ ne famori. iris ne kop ma la pō aʻvavhiḁn ʻe COVID-19 ma iris ne garue ʻe ut ne aierʻåk famori la surum se ʻos matanitū teʻis ne leum ʻe ut tūtū ne rån teʻ, iris ne garue se maj ne famӧr ʻafʻafa, famӧr Māori, famӧr Pasefika, famӧr mamfua ma famӧr ne pipik ne fup ʻafʻafa täe la aierʻåk la aʻtiʻåk la pō mumuḁ ʻe vḁi teʻis.

Famӧr mumuḁ ne vḁi teʻis la nā sin ta iris ne garue ʻe ut ne aierʻåk famori la surum se ʻos matanitū teʻis ne leum ʻe ut tūtū ne rån teʻ, ut ne noh pūʻatā (Managed Isolation and Quarantine (MIQ)) pō ʻe ʻoris fuag fak garuet ne iris aʻsoko la matḁʻ la ʻafʻaf teʻis COVID-19 la se surum se Niu Sirḁgi. Tapeʻ ma se iris ne aʻmaʻamaʻ tē se ut ne noh pūʻatā (MIQ cleaners), teʻ ne nås ne garue ʻe ut ne noh pūʻatā, famӧr ne matḁʻ se ut ne noh pūʻatā (security staff), famӧr ne garue la matḁʻua iris ne sursurum ʻe ut tūtū ne rån teʻ se ʻos matanitū teʻis, iris ne garue se ʻahḁifere ma iris ne garue se ut ne nohʻḁkia iris ne surum se Niu Sirḁgi ma teʻ ne iris ne tore. Teʻ ne iris ne noh agʻesea ma famӧr ne garue ʻe ut garueag ʻi tӓe la pō mumuḁ tapeʻ ma ʻe vḁi teʻis.

Ut garueag teʻis Medsafe täe aierʻåk våh la aʻesʻaoʻåk vḁi teʻis Pfizer/BioNTech ka kop la tḁupir se teʻ ne ʻamnåk fak garue ne fåʻ sin:

  • vḁi teʻis aierʻåk ke se leleaʻ ne fḁu saghul ma on se rere.
  • nā ne vḁi teʻis se ta leʻet ne kat heleʻ ra ʻe fḁu saghul ma ono la pō seʻ ma ʻe avat ne ma ʻon aierʻḁkig fak garuet ne aʻsok se maf ne fḁu teʻis.
  • teʻ ne hḁiḁn ʻef mafua täe rakʻåk la hḁifӓegag ma ʻoris tḁk ta ne tes ta lelei ne raksaʻa se teak ne vḁi teʻis.
  • vḁi teʻis la åf la aʻesʻaoʻåk se hḁiḁn ne sus leleʻa.
  • teʻ ne iris ne ma ʻoris kḁinag ʻafʻafat ne kop la nā hḁiasoag la aʻneʻneʻia iris, fak se Keytruda, Opdivo, Yervoy ma Tecentriq kop la se teak ʻe vḁi teʻis. Kop la sḁioʻ se ta famorit ne majḁu ma garue se maj teʻis (specialist) ka kat seminte teak ʻe ra vḁi ʻi Pfizer mRNA se ʻafʻaf teʻis COVID-19.
  • teʻ ne famӧr ne la pō ʻe vḁi teʻis la pō tapeʻ ma teʻ ne tē ne la fåʻ ma afʻåk ʻe hün se tē se lelei ne la pō la soko ʻe av ne iris la teak ʻe vḁi teʻis, fak se tḁu matit, soko la rū ma fḁiåk vavhiḁn.
  • menet folaghul (30min) kop la nā la ʻio ne tapen ʻe avat ma ne ta leʻet teak ʻe vḁi teʻis.

Teʻ ne vḁi ne la nā ofrau se taf ta se ʻafʻaf teʻis COVID-19 ӧs ke la pō ʻe vӓeag ruḁ ne fḁu teʻis 2021.

Tes ta la soko se ʻos utut ne la matḁʻua teʻ ne famori ʻoris la sursurum se ʻos matanitū teʻis hün se nāag ne vḁi teʻis

Iḁ mijʻia ʻos la ʻinea toton ne vḁi teʻis la pō tapen se Niu Sirḁgi ma ut tūtū ne rån teʻ ʻoris la pō la jenet teʻ ne foh ne mou se sursurum ne famori se ʻos matanitū teʻis.

Iris ne garue la sḁkiroa la aʻfumouʻḁkia ne leʻet ne kō våh ʻe vḁi teʻis la pō la hoʻam ʻafʻaf teʻis COVID-19 ʻe avat ne iris la aierʻåk la surum se hanue teʻis ne la hӧlʻåk se ta famӧr hoiʻḁkit. Se avat ne rogrog ne la aierʻḁkia tē teʻis la aʻfumouʻåk, ʻis kop la noh matḁʻ ma aʻesʻaoʻåk teʻ ne foh ne fåʻ ma afʻåk sio la matḁʻua famori ʻoris la surum se ʻos hanue teʻis.

ʻOtomis salat ma ʻamnåk fak garuet se COVID-19

ʻOs Matanitū teʻis ma ʻoris ʻamnåk fak garuet se pōag ne vḁi ne la pår ma ū ma ʻesʻao se ʻafʻaf teʻis COVID-19 se teʻ ne famӧr ʻatakoa ʻe Niu Sirḁgi.

ʻOtomis la ös ne tekäe teʻis la aʻsok ʻe ta salat ne la aʻvavhiḁn ʻotomis la hilia ma pōa vḁi ne nonoj la aʻesʻaoʻåk ʻe Niu Sirḁgi ka ne la hḁiasoag tapeʻ ma se ʻos kḁinag ne Pasefiḁk ta.

ʻḀmis ʻut ma kikia se muḁ ʻe ʻamnåk teʻis.

ʻḀmis pō ma:

  • hḁisokʻḁkiḁg ma ut garueag teʻis COVAX Facility
  • hḁifӓegag se ʻamnåk fak garuet se sal ne la togia vḁi ʻe teʻ ne kampanē ne rē vḁi
  • aʻpāʻåk tapeʻ ma ta väeag fak monēt se teʻ ne pesnes ʻe laloag ne Niu Sirḁgi ne la pō la rē vḁi tapeʻ ma
  • hḁiasoag se Vaccine Alliance Aotearoa New Zealand la fūʻḁkia ta garue ofrḁut la fupʻḁkia ma osia ta ʻamnåk fak garuet se teʻ ne vḁi ne a pō la hḁiasoag se fuʻåk ne ʻafʻaf teʻis COVID-19.

Sḁkior ma hat se teʻ ne rogrog ne mou se sal fak garuet ne fuʻåk se aoag ne vḁi se ʻafʻaf teʻis COVID-19 (external link)

Last updated: