Tau mauku, mo e tau tanuaga ke he Fakapapahiaga Fakaofo 2 | Deaths, funerals and tangihanga at Alert Level 2

Heigoa ka taute kaeke kua mate e taha tagata

Ka mate e taha tagata ti:

  • Matutaki ke he faahi leveki malolo tino poke ekekafo he tagata ne mate
  • Matutaki atu ke he taha tagata pule fale-mate ne manako a koe ki ai

Kaeke kua mate e tagata:

  • kae nakai iloa ko e mate he ha, kua lata ni ke taute e kumikumiaga (post-mortem). To lagomatai atu fakamua he ekekafo poke tagata leveki malolo tino haana, mo e neke fakailoa foki ke he tau Leoleo
  • ha ko e gagao tuai ke he tino, ko e ekekafo haana/lautolu ka tutala ai ke he pule fale-mate ne kua fifili e koe – to fakailoa atu he pule he fale-mate
  • ha ko e COVID-19, ko e leveki malolo tino haana ke lagomatai a koe/mutolu ke he heigoa foki ke taute ai.

Ma e tau mauku mo e tau tanuaga oti

Ke lagomatai ke taofi e pikitia mo e utafano he COVID-19 ko e tau tagata gagao ne moua e tau fakamailoga tuga e fulu mo e makalili/kolu kua lata ni ke nonofo he tau kaina.

Ko e muitua poke tohi fakamau he tau o-fanoaga kua mahuiga ke he totokoaga ha tautolu ke he gagao COVID-19. Ma e tau mauku mo e tau tanuaga tagata oti, kua tonuhia ni ke fai puhala kua fakatoka ke muitua poke tohi fakamau e tau fakafetuiaga mo e o-fanoaga oti he tau tagata kua fakalataha poke tolo auloa ke he mauku/tanuaga.

Fakafetui kae haohao mitaki – fakamea e tau fuga-lapa/sefesi, holoholo e tau lima mo e o-fano fakaveha kaeke kua maeke.

Ka nakai maeke ke fakaveha mai he falu tagata ne nakai iloa e koe, kua lata ni ke tau e tau pa-mata poke pa-gutu/ihu.

Tau mauku mo e tau tanuaga ke he Fakapapahiaga Fakaofo 2

Maeke ke fakakaupa mai he 100 tagata ke fakafetui ke he tau mauku poke tau tanuaga ke he Fakapapahiaaga Fakaofo 2.

Nakai lata e tau tagata fakatokatoka fekau ke tohi fakamau ke he Minisituli Faahi Leveki Malolo Tino ke taute e ha tanuaga tagata.

Ko e tagata fakatokatoka fekau ke kitia ko e poakiaga fakatufono ke he fakamauaga fakafetuiaga tagata kua muitua ki ai.

Fakaaoga e tau puipuiaga fakafetui ke he tau mauku mo e tau tanuaga ke he:

  • tau fale-mate
  • tau fale -tapuakiaga, tau mosike (mosque) mo e falu fakafetuiaga faka-lotu kehekehe
  • tau fale/kaina totogi mo taute fekau lalahi pihia
  • tau kaina nonofo tagata 

Tau fakaailoaga foki ma e tau poaki fakafetuiaga tagata https://covid19.govt.nz/everyday-life/gatherings-and-events/#social-gatherings-at-alert-level-2

Ko e poaki atu foki ke ua taute e tau aga-mahani fakaalofa lima/harirū, hongi, tau figita mo e tau kukukuku kae, maeke kaeke ko koe:

  • nonofo auloa mo lautolu he taha ni e kaina
  • e taha he magafaoa
  • e taha he tau kapitiga uho.

Fakakaupaaga he numela tagata ke tolo ai

Ko e fakakaupaaga tagata tolo (hogofulu, limahogofulu poke taha e teau) ne nakai lauia ai e totouaga ke he tau kaikaranga, kaikōrero, mo e tau fekafekau he Atua poke kau gahua.

Tau matakau kehekehe

Maeke e tau matakau kehekehe ke o-atu ke he mauku poke tanuaga. Kae nakai maeke ke molea e numela fakakaupa kua fakatoka ki ai (poke hogofulu, limagofulu poke taha e teau) he taha e magaaho. O mua e taha matakau, ka oti ia ti o e matakau ke ua. Nakai maeke ke fiofio auloa poke fakafetui e tau matakau ne ua.

Fakavehaaga kua fakatoka

Ko e fakavehaaga kua fakatoka ko e taha mena atā ki fale poke ki fafo ne kua toka kehe mai he falu mena atā poke fakavehaaga pihia foki.

Kaeke ko fale, ko e taha e fakavehaaga a ia ne kua pa takai-aki e tau kaupa ne vevehe kehe mai aki e falu fakavehaaga/poko. Ko e tau kaupa mau tuai poke fakatutū to utakehe.

Ko e fakavehaaga taha ki fafo kaeke:

  • kua fai kaupa kua vevehe kehe mai ai he falu a fakavehaaga pihia – ko e tau kaupa mau tuai poke fakatutū to utakehe ai, poke
  • kua tote e taki 2 e mita he veha mamao mai he tau tagata oti kua fakafetui ai ke he fakavehaaga ia mo e kua fakaveha mamao mai foki he falu tagata (i tua he fakavehaaga ia).

Kaeke kua loga e tau fakavehaaga kua fakatoka ai, ti kua nakai lata ke o-fano e tau tagata he taha fakavehaaga ke he taha. Pihia ni ka o-mai mo e o-atu poke o ke he tau falevao.

Ko fe ke kumikumi tala foki a koe ki ai