Tau mauku, mo e tau tanuaga ke he Fakapapahiaga Fakaofo 2 | Deaths, funerals and tangihanga at Alert Level 2
On this page
Heigoa ka taute kaeke kua mate e taha tagata
Ka mate e taha tagata ti:
- Matutaki ke he faahi leveki malolo tino poke ekekafo he tagata ne mate
- Matutaki atu ke he taha tagata pule fale-mate ne manako a koe ki ai
Kaeke kua mate e tagata:
- kae nakai iloa ko e mate he ha, kua lata ni ke taute e kumikumiaga (post-mortem). To lagomatai atu fakamua he ekekafo poke tagata leveki malolo tino haana, mo e neke fakailoa foki ke he tau Leoleo
- ha ko e gagao tuai ke he tino, ko e ekekafo haana/lautolu ka tutala ai ke he pule fale-mate ne kua fifili e koe – to fakailoa atu he pule he fale-mate
- ha ko e COVID-19, ko e leveki malolo tino haana ke lagomatai a koe/mutolu ke he heigoa foki ke taute ai.
Ma e tau mauku mo e tau tanuaga oti
Ke lagomatai ke taofi e pikitia mo e utafano he COVID-19 ko e tau tagata gagao ne moua e tau fakamailoga tuga e fulu mo e makalili/kolu kua lata ni ke nonofo he tau kaina.
Ko e muitua poke tohi fakamau he tau o-fanoaga kua mahuiga ke he totokoaga ha tautolu ke he gagao COVID-19. Ma e tau mauku mo e tau tanuaga tagata oti, kua tonuhia ni ke fai puhala kua fakatoka ke muitua poke tohi fakamau e tau fakafetuiaga mo e o-fanoaga oti he tau tagata kua fakalataha poke tolo auloa ke he mauku/tanuaga.
Fakafetui kae haohao mitaki – fakamea e tau fuga-lapa/sefesi, holoholo e tau lima mo e o-fano fakaveha kaeke kua maeke.
Ka nakai maeke ke fakaveha mai he falu tagata ne nakai iloa e koe, kua lata ni ke tau e tau pa-mata poke pa-gutu/ihu.
Tau mauku mo e tau tanuaga ke he Fakapapahiaga Fakaofo 2
Maeke ke fakakaupa mai he 100 tagata ke fakafetui ke he tau mauku poke tau tanuaga ke he Fakapapahiaaga Fakaofo 2.
Nakai lata e tau tagata fakatokatoka fekau ke tohi fakamau ke he Minisituli Faahi Leveki Malolo Tino ke taute e ha tanuaga tagata.
Ko e tagata fakatokatoka fekau ke kitia ko e poakiaga fakatufono ke he fakamauaga fakafetuiaga tagata kua muitua ki ai.
Fakaaoga e tau puipuiaga fakafetui ke he tau mauku mo e tau tanuaga ke he:
- tau fale-mate
- tau fale -tapuakiaga, tau mosike (mosque) mo e falu fakafetuiaga faka-lotu kehekehe
- tau fale/kaina totogi mo taute fekau lalahi pihia
- tau kaina nonofo tagata
Tau fakaailoaga foki ma e tau poaki fakafetuiaga tagata https://covid19.govt.nz/everyday-life/gatherings-and-events/#social-gatherings-at-alert-level-2
Ko e poaki atu foki ke ua taute e tau aga-mahani fakaalofa lima/harirū, hongi, tau figita mo e tau kukukuku kae, maeke kaeke ko koe:
- nonofo auloa mo lautolu he taha ni e kaina
- e taha he magafaoa
- e taha he tau kapitiga uho.
Fakakaupaaga he numela tagata ke tolo ai
Ko e fakakaupaaga tagata tolo (hogofulu, limahogofulu poke taha e teau) ne nakai lauia ai e totouaga ke he tau kaikaranga, kaikōrero, mo e tau fekafekau he Atua poke kau gahua.
Tau matakau kehekehe
Maeke e tau matakau kehekehe ke o-atu ke he mauku poke tanuaga. Kae nakai maeke ke molea e numela fakakaupa kua fakatoka ki ai (poke hogofulu, limagofulu poke taha e teau) he taha e magaaho. O mua e taha matakau, ka oti ia ti o e matakau ke ua. Nakai maeke ke fiofio auloa poke fakafetui e tau matakau ne ua.
Fakavehaaga kua fakatoka
Ko e fakavehaaga kua fakatoka ko e taha mena atā ki fale poke ki fafo ne kua toka kehe mai he falu mena atā poke fakavehaaga pihia foki.
Kaeke ko fale, ko e taha e fakavehaaga a ia ne kua pa takai-aki e tau kaupa ne vevehe kehe mai aki e falu fakavehaaga/poko. Ko e tau kaupa mau tuai poke fakatutū to utakehe.
Ko e fakavehaaga taha ki fafo kaeke:
- kua fai kaupa kua vevehe kehe mai ai he falu a fakavehaaga pihia – ko e tau kaupa mau tuai poke fakatutū to utakehe ai, poke
- kua tote e taki 2 e mita he veha mamao mai he tau tagata oti kua fakafetui ai ke he fakavehaaga ia mo e kua fakaveha mamao mai foki he falu tagata (i tua he fakavehaaga ia).
Kaeke kua loga e tau fakavehaaga kua fakatoka ai, ti kua nakai lata ke o-fano e tau tagata he taha fakavehaaga ke he taha. Pihia ni ka o-mai mo e o-atu poke o ke he tau falevao.
Ko fe ke kumikumi tala foki a koe ki ai
- Ministry of Health advice on deaths, funerals and tangihanga (external link)
- Information after a death – Te Hokinga ā Wairua End of Life Service (external link)
- Funeral Directors’ Association of New Zealand (external link)
- Funeral and burial advice from the Office of Ethnic Communities (external link)