Te vaccine (te iti) ibukin te COVID-19 | COVID-19 vaccines

Te iti ae tan ma n omwaka e rang kakawaki ibukin kamanoaia kain Nutiran ma aban te Betebeke aika irarikira ma n te COVID-19. E rang kakawaki naba te iti aio ibukin manga karikirakean kaubwain abara ao kaukan te matabaiawa.

Te iti ibukin te COVID-19 e na bon aki kaboaki ke akea boona ngkana ko na itinaki. E aki naba kairoroaki te botanaomata i aon Nutiran bwa a na kabongana.

Te iti ibukn te COVID-19 e na kamanoko ma n te virus ibukin taai aika a na roko. Ti riai n teimatoa n te tai aei ni karaoi tabera n totokoa te COVID-19 ma n ara community i nanon 2021. Ti riai n iri nanon ara kibunikora ake aua; te teboki bai, scanning QR codes, kamaeuan te Bluetooth ao te tiku n te auti ngkana iai namakinan te aoraki.

Ngkai ti a manga roko n te karinan ae boou i aon ara buaka ni kaitara COVID-19, e a rang kakawaki riki ngkai karekean rongorongo aika eti raoi. Kairuan rongorongo a kaitarai ara waaki ngkana ti kainanoa te mwakuri ni kabane n totokoa te virus aio. E kona n reke rongorongona aika eti raoi ma n taabo aikai; am Taokita, te Healthline, am District Health Board, Botaki ni Kuakua n te Tautaeka ao ana website te Unite Against Covid-19 www.covid19.govt.nz

Tararuan raoi ana iti New Zealand ibukin COVID-19

E a tia te Tautaeka ni kataua mwaitin ana iti ibukin abana ao ni buokia naba aban te Betebete aika i rarikina. Iai aua tein ana boraraoi i aon ana bobwai (Advanced Purchase Agreement) ibukin itin te COVID-19. Boraraoi aikai a kaineti ma nakoraoin katabwaninan taian kakatai i aona ao kabwatana iroun Medsafe.

Medsafe bon ana rabwata ae inaomata Nutiran i aon kabutan te mwakuri ni kuakua. Tabena bwa e na rinanoni ao n anga kariaia ibukin bwainaoraki aika boou n ikotaki ma taian iti ibukin totokoan taian aoraki. Taian iti aikai a na riai n ira nanon taian kaetieti n te aonaba ao i nanoa ibukin raoiroia, manoia ao mwakuria imwain ae a kariaiakaki ao ni kabonganaki i aon Nutiran.

E a manga moan bita aron tein ana mwakuri Medsafe ao e a karimoa ngkai rinanoan te iti ibukin te COVID-19 irarikin taian bwainaoraki ake tabeua, e aonga n ae e a moantai riki n reke te iti nakoira. E na bon teimatoa n rinanon te tua ae matoatoa i aon tuoakina raoi n aron ae a bane n rinanona bwainaoraki imwain kabonganakia.

Teniua man taian iti ae uoua ana dose:

  • Pfizer ao BioNTech – 1.5 te mirion ana dose te iti (e tau ibukin 750,000 te aomata).
  • Oxford and AstraZeneca – 7.6 te mirion ana dose te iti (e tau ibukin 3.8 te mirion te aomata).
  • Novavax – 10.72 te mirion ana dose te iti (e tau ibukin 5.36 te mirion te aomata).

Teuana te iti ae ti teuana ana dose: Janssen Pharmaceutica – e nakon ae 5 te mirion te iti ibukin te COVID-19.

Te babaire i aon te iti ibukin te COVID-19

E tabe ni karaoa ngkai ana babaire te Botaki ni Kuakua n te Tautaeka bwa e na riai n tibwaki raoi te iti. Koraki ake a katautauaki bwa a kakai ewekaki n te COVID-19 n aroia taan mwakuri n te matabaiawa, taan mwakuri n te tabo ni kuakua, kain Māori, aomatan te Betebeke, Aomata aika kara ma Aomata aika mwauku a riai moa ni moanibwaiakaki.

Tenan moan aomata n itinaki bon taan mwakuri n te matabaiawa ao koraki ake a tararuaia taan kaokoroaki ma ni kamarurungaki – Managed Isolation ao Quarantine (MIQ) ibukin tabeia n totokoa rinnakon te COVID-19 i Nutiran. N ikotaki naba ma MIQ aika taan kaitiaki, neeti ake a karaoi mwakuri n tutuo n te MIQ, taan mwakuri n te security, kain te Custom ao aobitia n te matabaiawa, taan mwakuri n te wanikiba ma outero irarikia riki aika mwaiti. Aomata aika maeka ma nakai, ngaiia naba aika a na moan ira te itinaki.

E a tia Medsafe ni kariaia kabonganan te iti ae Pfizer/BioNTech i an kairiri aikai:

  • E kariaiakaki te iti bwa e na kabonganaki irouia aomata aika 16 aia ririki ni waerake.
  • Itinakia aomata aika bwaka i an 16 aia ririki ni maiu e na kariaiakaki ngkana iai riki clinical data aika tauraoi ibukia.
  • A kaungaki aine aika bikoukou bwa a na maroroakin ma aia taokita taian kanganga ma tamaroan te iti ibukia.
  • E raoiroi te iti nakoia aine aika kammamma.
  • Aoraki aika rinanon tabeua itera ni kuakua n aron Keytruda, Opdivo, Yervoy and Tecentriq a riai moa n reitaki ma aia taokita ni kaotaia raoi i mwain ae a na anganaki te iti ibukin te COVID-19 ae te Pfizer mRNA.
  • Aomata aika itinaki a na anganaki rongorongo tabeua i aon baika kona n riki imwin te iti n aron te kabuebue, te maraki ni mwatireti, ao te nimarakiraki.
  • E kainanoaki 30 te miniti bwa ko na taraki iai imwin ae ko anganaki te iti.

Tera ae e na riki imwin te iti nakon ara matabaiawa?

E rang ni moantaai ngkai ni kona n ataki bwa tera ae e na riki n te aonaba ao i aon Nutiran imwin kabonganan te iti ngkana e na iai te bitaki nakon tararuakin ara matabaiawa.

Ae a bon tabe naba ngkai taan kakae ni kamatoa ngkana arona bwa te aomata ae itinaki e bon teimatoa naba n iai irouna te COVID-19 ao ni kona ni kaewea nakon temanna. Ni karokoa te tai are e reke ma n tabwanin raoi te kakae i aon aei, e riai n teimatoa aron tararuan ara matabaiawa n aron ae ngkai.

Ara kawai iaon te COVID-19 vaccine

Iai ana babaire ae rababa te Tautaeka n rinnakoi taian COVID-19 vaccines aika raoiroi man omwaka ibukia kain Nutiran.

Ti na taraia bwa ara kawai ti na kona n tauraoi nakon te bitaki ao nanora ae ti tangiria n te aro are ti kona ni kawakini vaccines aika tau man riai ibukin Nutiran ao ni buokia kain te Betebeke aika ti uakan ma ngaiia.

Ti a tia ni karaoa te rikirake ao te bitaki.

Ti a tia naba n:

  • toma ma te global COVAX Facility
  • karaoi boraraoi iaon aanga ni bobwai ma taan kambwana ni karao bwainaoraki
  • karikirakea te konabwai n ara tabo ni karaobwai (manufacturing capability)
  • boutoka te Vaccine Alliance Aotearoa New Zealand ni kabobonga te national development ao screening programme ibukin te COVID-19 vaccine aika kantaningaki.

Nora riki rongorongon te COVID-19 vaccine strategy (external link)

Last updated: