Na tiko vakatikitiki e vale | Isolating at home

Kevaka e vakadeitaki ni tauvi iko na COVID-19, ena vinakati mo tiko vakatikitiki vakataki iko. Ke o tiko vata kei na dua e tauvi COVID-19 o na okati mo veitaratara voleka e vale, o na tiko vakatikitiki ga e vale.

Gauna mo tiko vakatikitiki kina

Ena vinakati mo tiko vakatikitiki kevaka:

  • e tauvi iko na COVID-19
  • o tiko vata kei na dua e tauvi COVID-19 (veitaratara voleka e vale).

O rawa ni tiko vakatikitiki ga ena nomu vale se dua tale na vanua veiganiti.

Na balavu ni gauna ni nomu tiko vakatikitiki

Ena vinakati mo tiko vakatikitiki vakataki iko me rauta ni 7 na siga ena gauna o vakabulabula tiko kina mai na COVID-19. Mo tiko ga e vale kevaka o tauvimate. Tekivu wilika na 7 na siga mai na siga saiva (0). Na siga 0 na siga o tekivu vakila kina na ivakatakilakila ni matetaka se gauna e dikevi ni tauvi iko kina na mate (ke sega mada ga ni o vakila e dua na ivakatakilakila ni mate).

Veika e okati ena tiko vakatikitiki

Na tiko vakatikitiki e kena ibalebale na tiko sara ga e vale ena gauna kece e dodonu mo tiko kina e vale, vakavo ena so na ituvaki bibi sara ga mo na biubiu kina. E kena ibalebale tale ga mo vuku qai qaqarauni mo kua ni veitaratara voleka kei ira dou vakaitikotiko vata.

iVakasala ni tiko vakatikitiki:

  • Mo tiko ga e vale, mo kua ni rumu vata kei na dua tale, me dua ga nomu valenisili kei na valelailai kevaka e rawa.
  • Mo vakaukaua yago ga e vale se ena nomu vanua ni teitei e tautuba, se ena veivanua voleka ga ia mo yawaki ira ga eso tale. O na sega ni rawa ni vakaukaua yago ena vanua era tiko kina eso tale, me vaka na vanua ni sisili.
  • Mo veitaratara ga kei ira dou tiko vata. Ke sega mo tiko veiyawaki me 1.5 na mita qai daramaka na iubi ni gusu kei na ucu ni o volekati ira eso tale.
  • Kua ni wasea na veika o vakayagataka kei ira dou tiko vata e vale.
  • Savata ga na nomu isulu.
  • Mo kua ni vakavulagi e vale.
  • Me qua qai vakawainimatetaka vinaka na veivanua e tarai vakawasoma.
  • Dolava na katubaleka me curu mai e levu na cagi bulabula.
  • Kerei ira nomu itokani se lewe ni vuvale mera mai biuta ena nomu matanikatuba na kemu kakana, memu wainimate se veika bibi eso, se ra lai kauta mai na veika o vinakata.

Kevaka o sega ni rawa ni tiko vakatikitiki e vale

Ke sega ni rawa ni o tiko vakatikitiki e vale, sa tiko eso tale na vanua o rawa ni tiko vakatikitiki kina. O rawa ni kerea ena nomu vakalewena na fomu ena mona livaliva.

Kevaka o tiko vata kei na dua e tauvi COVID-19

Kevaka o tiko vata kei na dua e tauvi COVID-19, ena vinakati mo tiko vakatikitiki e vale ena kena gauna totolo duadua me 7 na siga mai na tikinisiga e vakadeitaki kina ni tauvi ira na mate (se nira sa tekivu vakila na ivakatakilakila ni mate, koya ga e yaco mai liu).

Ena vinakati mo tiko ga e vale ni o tiko vakatikitiki. O se rawa ni veitaratara tiko ga kei ratou e vale vakavo sara ke sa vakadeitaki ena macala nomu dikevi ni tauvi iko na COVID-19.

Ena vinakati mo dikevi kevaka sa yacova na ika 3 kei na ika 10 ni siga na nona tauvi COVID-19 o koya drau vakaitikotiko vata.

Ena rawa ni vakacavari nomu tiko vakatikitiki ena siga vata ga sa cegu kina nona tiko vakatikitiki o koya e tauvi koya e liu na COVID-19 e vale, qori kevaka sa laurai ena nomu vakadikevi ena ika 7 ni siga ni sa sega ni kune vei iko na mate se basika tale eso na ivakatakilakila vou se sa lai ca sara. 

Ke dua tale na lewe ni nomu vuvale e vakadeitaki ni tauvi koya na mate, sa rawa ni cava nodra tiko vakatikitiki na vo ni vuvale ni sa vakacavara na nona tiko vakatikitiki na imatai ni tamata. Ena vakatau qori ke sega ni laurai vei ira e dua tale na ivakatakilakila se sa sega ni laurai vei ira na mate nira vakadikevi tale. Ia, kevaka e dua era veitaratara voleka e vale e dikevi qai vakadeitaki ni tiko vua na mate, ena vinakati mera tekivutaka tale na 7 na siga ni nodra tiko vakatikitiki.

Kevaka o okati mo dua na Veitaratara Voleka, ia o sega ni tiko vata kei na dua e dikevi qai vakadeitaki ni tiko vua na mate, ena sega ni vinakati mo tiko vakatikitiki vakavo sara kevaka e laurai vei iko na ivakatakilakila ni mate na COVID-19. Kevaka e laurai vei iko na ivakatakilakila ni mate, mo na lai vakadikevi.

Vakuai ena veitaratara voleka

Me vaka ni tiko na veiqaravi e bibi me vakayacori ena nodra bula ni veisiga na tamata, vakarautaki na veika e bibi vei ira, kei na/se tiki ni kena vakarautaki na ka e gadrevi, o ira na cakacaka ena tabana qori era Vakuai ena nodra Veitaratara Voleka me rawa ni tomani tiko ga na nodra veiqaravi e yaga vei ira na lewenivanua.

O ira era cakacaka ena veitabana bibi ni veiqaravi e dua era vakaitikotiko vata e tauvi COVID-19, ia era sa cula oti ena icula ni itatarovi qai sega ni kunei vei ira na ivakatakilakila ni mate, era na cakacaka tiko ga. Ia me vakadeitaki ni sega ni tauvi ira na mate ena nodra vakadikevi ena rapid antigen test (curumaki na tolo ni vauvau ena qara ni ucu) ni bera nira tekivu cakacaka ena veisiga ena loma ni gauna ni tiko vakatikitiki ra qai vakamuria vakavoleka na idusidusi e vakarautaka na tabana ni bula. Ena rawa ga nira lai cakacaka – sega ni rawa nira gole ina dua tale na vanua.

O ira na tamata cakacaka qo ena sega ni gadrevi mera sauma nodra taura na iyaya ni veidikevi ni rapid antigen ena vanua e dau lai kau mai kina.

Na veidikevi kei na gole tale e vanua ni cakacaka donumaka na gauna ni veitauvi ni Omicron | business.govt.nz (external link)

Dua ga na Tamata

Na bisinisi se bisinisi e taukeni yadua ena rairai tiko e dua na tamata cakacaka e wili me veitaratara voleka ena vanua ni cakacaka, kevaka e sega ni mani veiraimata kei ira na gole yani ena rawa ni tomana tiko ga na nona veitaratara 'Kei na Dua ga na Tamata' ni tiko ena vanua ni cakacaka (wili kina nodra gole kei na nodra lesu mai vanua ni cakacaka). O koya na tamata cakacaka qori ena vinakati me cula ena icula ni itatarovi se sega ni laurai vua na ivakatakilakila ni mate qai rawa ni tomana tiko ga nona veitaratara 'kei na dua ga na tamata' ni tiko e vanua ni cakacaka (se mani cakacaka e loma se tautuba). Era vakadonui mera gole ga e vanua ni cakacaka – sega ni dua tale na vanua.

Dua ga na Tamata | business.govt.nz (external link)

Ke o gadreva na veitokoni e vale

Na veiqaravi e bibi, me vaka na nomu gole ena vale ni vakacegu, savasava se mo vakani, ena vakayacori tiko ga

Kevaka o kilai ni o dua na veitaratara voleka kei na dua e tauvimate, o ira na veiqaravi vei iko mera kauaitaka vakabibi na tiko savasava kei na tiko veiyawaki kevaka e rawa. Kevaka e sega ni rawa qo, mera na daramaka na iyaragi ni tataqomaki me vaka na qaniliga kei na iubi ni gusu kei na ucu.

iTukutuku vei ira na veitokoni (external link)

Kevaka e gadrevi mo lako i valenibula

Kevaka o iko se o koya o veiqaravi tiko kina e tarai koya sara vakaca na ivakatakilakila ni mate mo qirita na 111 ena gauna totolo duadua. Na lako vakaca ni ivakatakilakila ni mate e okati kina na:

  • dredre mo cegu vakavinaka
  • via rebo, butoleka se dredre mo yadra
  • karakarawa ni tebenigusu se rairai vulaci qai vakila na batabata
  • mosi kaukaua na saresaremu.

Kevaka o mani tauvimate bibi qai gadrevi mo qaravi e valenibula, ena gadrevi mo tiko tale mada vakabalavu ni bera ni o rawa ni lesu e vale mo lai tomana tale nomu cakacaka. Qo ena vakatau ena ivakarau ni nodra nanuma na kenadau ena duidui kisi era qarava.

Na veiqaravi e baleta na COVID-19 e sega ni saumi.

Kevaka o gadreva na veitokoni

E vuqa na tamata era na rawa ni qaravi ena nodra veivuke na itokani kei na matavuvale ena nodra tiko vakatikitiki, ia e tiko tale ga na veivuke kevaka o gadreva.

Veitokoni vei ira na vuvale kei ira na tamata yadua

Veitokoni vakailavo vei ira na bisinisi  | business.govt.nz (external link)

Veitokoni kevaka o tauvi COVID-19 se tiko vakatikitiki

Last updated: at