E sala pefea ke maua fakamatalaga e fakatalitonugina kae ke se pokotia ne faifaiga fakaloiloi | How to find trustworthy information and avoid scams

Te suki puipui o te COVID-19 e se ‘togi, e tuku matala ki te tino e manako o suki, kae avanoa ki soose tino i Niu Sila tela ko 12 io me silia atu.

Asi ki Fakamauga Toku Suki Puipui (Book My Vaccine), io me telefoni ki te Healthline o te Suki Puipui o te COVID o fakamau tou igoa.

E uke a fakamatalaga i luga i te initaneti e pena foki i te auala o sokotakiga mo nisi tino e uiga mo te COVID-19 suki puipui. E mafai loa o too silia mea nei kae faigata foki te iloa me tefea te mea e fakatuagagina. Fakamautinoa me e maua ne koe a fakamatalaga mai koga e fakatalitonugina kae sa fakaoko ne koe ki nisi tino vagana e iloa ne koe me e tonu.

E maua ne koe i fea a fakamatalaga e fakatalitonugina

E maua ne koe a fakamatalaga e fakatalitonugina, kae e fakavae ki saienisi i koga konei:

The Minisituli o te Ola ‘Lei

Te Minisituli o te Ola ‘Lei e ‘taki ne ia a te fakatokaga a Niu Sila i feitu tau te ola ‘lei mo feitu ki te se katoatoa o foitino, kae e nofo mo ia te tiute saukatoa ki te fakatelega mo te atiakega o te fakatokaga tena.

COVID-19 suki puipui — Minisituli o te Ola ‘Lei (external link)

The Immunisation Advisory Centre (IMAC) (Te Koga e Fautua mo Faiga Fagata)

IMAC se fakapotopotoga i te atufenua katoa kae e fakatele mai te School of Population Health i te University of Auckland. E fakatoka ne ia a fakamatalaga mai i a ia eiloa, e tonu kae e fakavae ki luga i sukesukega tau saienisi i te lalolagi mo i loto i Niu Sila e uiga mo masaki e mafai o puipui ne suki puipui e pena foki mo pogai ‘lei fakatasi mo fakamatakuga o sukiga puipui.

The Immunisation Advisory Centre (external link)

The World Health Organization (WHO)

WHO se matagaluega a te United Nations (Malo Soko), kae e onoono a ia ki te ola ‘lei o tino i te lalolagi.

COVID-19 suki puipui — WHO (external link)

COVID-19 suki puipui faifaiga fakaloiloi

E isi ne mea e taaua e ‘tau ke iloa ne koe e uiga mo suki puipui e feitu tau faifaiga fakaloiloi:

  • Ka seai loa se taimi e fai atu ei ki a koe ke togi tau suki puipui io me togi ke fakamau tou tulaga i te laina fakatali.
  • Fakailoaga mai te ofisa e uiga mo te suki puipui ka aumai mai se foitino e fakatalitonugina ke aumai iei a fakamatalaga o te ola ‘lei, pela mo te Minisituli o te Ola ‘Lei, Unite against COVID-19 io me ko te komiti o te ola ‘lei i tou fakai (DHB).
  • A te tino galue o te ola ‘lei e se mafai o fanatu ki tou fale o fai tau suki puipui vagana ko oti ne fakatonu ne koe mai mua atu.
  • Ka se mafai o fakafesili koe ke aumai ou fakamatalaga totino i luga i se tekisi (text) io me se meli iti. Kafai e lavea ne koe, lipoti ki te CERT NZ kae sa tali ne koe te fekau tena.
  • Kafai e maua ne koe se meli iti, se telefoni io me se SMS kae fai atu ke avatu au fakailoga tau tupe kae tau ki te suki puipui, te mea tena se fakailoaga fakaloiloi. Lipoti ki te CERT NZ i te taimi foki loa tena.

Kafai e lavea ne koe se mea e uiga mo te suki puipui kae pela me se tonu, lipoti ki te CERT NZ (external link)

E mafai foki ne koe o telefoni ki a latou i te 0800 237 869.

Toe salasala atu e uiga mo te COVID-19 suki puipui fakailoaga fakaloiloi (external link)