Ngaahi uesia ta‘e‘amanekina (side effects) mei he huhu malu‘i COVID-19 | Side effects of COVID-19 vaccines

Oku ta‘etotongi ‘a e huhu malu‘i COVID-19. ‘Oku ‘atā ki he tokotaha kotoa pē mei he ta‘u 12 ki ‘olunga ‘i Aotearoa.

‘A‘ahi ki he Book My Vaccine, pe telefoni ki he COVID Vaccination Healthline ke fokotu‘u ha‘o ‘apoinimeni ke fakahoko ai ho huhu malu‘i.

Fekumi ki ha fakamatala lahi ange fekau‘aki mo e ngaahi uesia ta‘e‘amanekina mei he huhu malu‘í mo e ngaahi me‘a ke fakahoko kapau te ke ma‘u ‘a e ngaahi faka‘ilonga koiá.

Ngaahi uesia ta‘e‘amanekina ‘oku fa‘a lahi ‘ene hokó

Hangē ko e ngaahi faito‘o kotoa pē, ‘e ala lava ke ke ongo‘i ha ngaahi uesia ta‘e‘amanekina si‘isi‘i pē ‘i he ‘osi ‘a e ‘aho ‘e 1—2 mei he ‘aho na‘e fakahoko ai ho huhu malu‘i. ‘Oku lahi ‘a e fa‘a ‘asi ‘a e ngaahi me‘a ni, pea ko e faka‘ilonga mai ia ‘oku ngāue ‘a ho sinó ke tau‘i ‘a e vailasí.

Ko e lahi taha ‘o e ngaahi uesia ta‘e‘amanekiná ‘oku ‘ikai ke fuoloa, pea ‘e ‘ikai ta‘ofi ai ha‘o ma‘u atu ‘a e huhu malu‘i hono uá pe ko ha hoko atu ‘a ho‘o mo‘ui faka‘ahó. Ko e ngaahi uesia ta‘e‘amanekina ‘e ni‘ihi ‘e lava ke uesia fakataimi ai ha‘o malava ‘o faka‘uli pe ngāue‘aki ha ngaahi mīsini.

Ko e ngaahi faka‘ilonga ‘o e uesiá ‘oku lahi hono lipooti maí ko e:

  • mamahi‘ia pe pupula ‘a e feitu‘u ho sino na‘e fakahoko ai ho huhu malu‘í
  • ongo‘i hela‘ia pe tā vaivaia
  • langa‘ulu
  • felāngaaki ‘o e uouá
  • fakamomoko
  • langa ‘a e hokotanga hui
  • mofi
  • fakakulokula ‘a e feitu‘u na‘e fai ai ho huhu malu‘í
  • tokotokakovi. 

Ko e ngaahi uesia ta‘e‘amanekina ‘e ni‘ihi ‘oku fa‘a lahi ange ‘ene hoko hili hono ma‘u atu ‘a e huhu malu‘i hono ua.

Ko e ngaahi uesia ta‘e‘amanekina ‘oku ‘ikai fa‘a hoko pea hāhāmolofia — Potungāue Mo‘ui (external link)

Kapau ‘oku ‘ikai te ke ongo‘i lelei, ‘e lava ke ke:

  • pukepuke ha konga tupenu kuo ‘osi fakaviviku ‘aki ha vai momoko pe ko ha ‘aisi poloka ‘i he feitu‘u na‘e fakahoko ai ‘a e huhú ‘i ha ki‘i taimi nounou
  • mālōlō pea inu ke lahi ‘a e vaí.
  • folo ha fo‘i‘akau paracetamol pe ibuprofen. 

Taimi ke kumi ai ha tokoni

Kapau ‘oku ‘i ai ha ngaahi me‘a ‘oku ke hoha‘a ki ai pe ongo‘i puke ‘i he ‘osi ho huhu malu‘í, talanoa mo ho‘o toketā fakafāmilí pe ha tokotaha ngāue fakapolofesinale ki he mo‘ui lelei, pe telefoni ki he Healthline ‘i he 0800 358 5453.

Kapau ‘oku ke hoha‘a ki ho‘o malú, telefoni ki he 111. Talaange kiate kinautolu na‘a ke ‘osi ma‘u atu ho huhu malu‘i mei he COVID-19 ke to e mahino mo lelei ange ‘enau vakai‘i koe. 

Hoko ha ngaahi kaunga kovi ki he sinó

‘Oku lava ke hoko ha ngaahi uesia lalahi kā ‘oku hāhāmolofia ‘aupito ‘eni ia.

Kapau na‘e hoko hao uesia lalahi pe uesia vave ‘i ha ‘osi hao huhu malu‘i ‘i he kuo hilí, talaange ki he tokotaha ‘oku ne fakahoko ho huhu malu‘í ‘i he taimi te ke a‘u atu ai ki ho‘o ‘apoinimeni ke fakahoko ho huhu malu‘i.

Kapau ‘e ‘i ai hao uesia ‘i he ma‘u atu ‘a ho huhu malu‘i mei he COVID-19, ‘e ‘i ai ‘a e tokotaha ngāue ki he mo‘ui leleí ke ne toknga‘i koe mo fakapapau‘i ‘oku ke sai pē. 

Lipooti mai ‘o e ngaahi uesia ta‘e‘amanekina

Ko e Senitā ki he Tokangaekina ‘o e Ngaahi Uesia Lalahi Ta‘e‘amanekina (Centre for Adverse Reactions Monitoring, CARM) ‘oku tauhi ai ‘a e ngaahi fakamatala fekau‘aki mo e ngaahi uesia ta‘e‘amanekina ki he ngaahi faito‘o mo e ngaahi huhu malu‘i ‘i Nu‘u Silá ni.

‘Oku muimui‘i ‘e he CARM ‘a e fakamatala koení ke ‘ilo‘i mei ai ha ngaahi ‘isiu ke tokoni ki hono ngāue malu ‘aki ‘a e ngaahi faito‘o kuo tohi faka‘atā mai ‘e he kau toketā. 

Kapau ‘oku ke fiema‘u ke fai ia, te ke lava ‘o lipooti mai hao ngaahi uesia ta‘e‘amanekina. Ko hono lipooti mai ko ia hao ngaahi uesia ta‘e‘amanekiná ‘e fakakau atu ia ki he ngaahi fakamatala ‘oku tānaki fakamāmani lahí, pea tokoni ia ki hono fakatokanga‘i ‘a e tu‘unga ‘oku ‘i ai ‘a Nu‘u Silá ní mo ha ngaahi hoha‘a ki he tu‘unga ‘o e malú.

Lipooti mai ho ngaahi uesia ta‘e‘amanekina ki he CARM (external link)

Ngaahi uesia ta‘e‘amanekina kuo lipooti mai ‘i Nu‘u Silá ni (external link)

Last updated: