Ko e ngaahi huhu malu‘i mei he COVID-19: ko hono ngaohí, fakangofua ke ngāue‘akí pea mo ‘ene haó mo e malú | COVID-19 vaccines: development, approval and safety

Oku ta‘etotongi ‘a e huhu malu‘i COVID-19. ‘Oku ‘atā ki he tokotaha kotoa pē mei he ta‘u 12 ki ‘olunga ‘i Aotearoa.

‘A‘ahi ki he Book My Vaccine, pe telefoni ki he COVID Vaccination Healthline ke fokotu‘u ha‘o ‘apoinimeni ke fakahoko ai ho huhu malu‘i.

Ko e founga na‘e ngaohi‘aki ‘a e huhu malu‘i COVID-19 na‘e vave pea malu

‘Oku te‘eki ke a‘u ki ha tu‘unga pehe ni ‘a e ngāue fakataha fakamāmani lahi ‘a e kau saienisí mo e ngaahi pule‘angá ke ngaohi ‘a e huhu malu‘í. Ko e founga koení ne vave ange ai ‘a hono ngaohi ‘o e huhu malu‘í, ngaahi sivisivi‘i fakafaito‘ó, pea mo hono tali ke ngāue‘aki ‘i he tapa kotoa pē ‘o māmāní.

Ko e ngaahi huhu malu‘í na‘e vave ‘aupito hono ngaohí ‘o ‘ikai fakanounou‘i ‘a e ngaahi founga kotoa pē na‘e fiema‘u ke fakakakató pē ta‘etokanga‘i ‘a e tu‘unga ‘o ‘ene malú.

Na‘e ngāue‘aki ‘e he kau fakatotoló a ‘enau ngaahi ‘ilo fekau‘aki mo e ngaahi mahaki faka‘auha kehé mo hono ngaohi ‘o e ngaahi huhu malu‘í ke vave ‘aupito ange ai ‘a e ngāué.

Ko hono ngaahi ‘ahi‘ahi mo e sivisivi‘i fakafaito‘ó na‘e malava ia ‘i he vave ange ‘a e ngaahi fie tokoni ‘ofa mai ‘a ha fu‘u kakai tokolahi, koe‘uhí ko ‘ene fu‘u mahu‘inga mo e hoha‘a fakamāmani lahi ki he COVID-19. Na‘e lahi ‘a e ngaahi ‘ahi‘ahi fakafaito‘o na‘e fakahoko pē ‘i he taimi tatau ‘o ‘ikai to e tatali ki hano fakahokohoko. Na‘e malava ai heni ‘e he kau saianisí ke nau fai ha faka‘uto‘uta vave pe ‘e ‘aonga ‘a e huhu malu‘i ‘i ha ki‘i taimi si‘i pē – ‘i he ngaahi tu‘unga angamahení ko e ngāue eni ia ‘oku fa‘a malava pē ke fakahoko ‘i ha ngaahi māhina lahi pe laui ta‘u.

Na‘e langa ‘a e ngaahi fale ngāue lalahi, ke vave mo to e lahi ange hono ngaohi ‘o e ngaahi huhu malu‘í, ‘o fakalaka ia ‘i he tu‘unga na‘e malava ‘i he kuohilí.

Ko hono sivi‘i mo e fakangofua ke ngāue‘aki ‘a e huhu malu‘í ‘i Nu‘u Silá ni

Ko e Medsafe ‘oku faitu‘utu‘uni ki he tu‘unga malu ‘o e ngaahi faito‘o ‘i Nu‘u Silá ni. ‘Okú ne sivi‘i mo fakamā‘opo‘opo ‘a e ngaahi tohi kole kotoa pē ke ngāue‘aki ha ngaahi faito‘o fo‘ou, kau ai ‘a e ngaahi huhu malu‘í, ke fakapapau‘i ‘oku nau fakakakato ‘a e ngaahi fiema‘u fakamāmani lahi kotoa pē pea mo e ngaahi fiema‘u fakalotofonuá.

‘Oku toki fakangofua pē ‘e he Medsafe ke ngāue‘aki ha huhu malu‘i ‘i Aotearoa, hili ha‘anau fiemālie kuo ne ‘osi fakakakato ‘a e ngaahi tu‘unga mamafa ‘oku fiema‘u ki he malú, ola lelei (efficacy) mo e tu‘unga lelei (quality). Ko e founga tatau eni ‘oku ngāue‘aki ki hono sivi‘i ‘o e ngaahi faito‘o kehé, hangē ko e faito‘o flu.

Na‘e ‘ikai ke fakanounou‘i ‘a e founga ki hono fakangofuá.

Kuo faka‘aonga‘i lelei ‘a e faito‘o Pfizer ‘e he toko laui miliona ‘i he kotoa ‘o māmaní. ‘Oku kei hokohoko atu pe ‘a hono muimui‘i ‘o ‘ene tu‘unga malú. 

Ko e founga ‘o hono ‘ahi‘ahi ke ngāue‘aki ‘a e huhu malu‘i Pfizer

Na‘e ‘ilo mei he ngaahi ‘ahi‘ahi fakafaito‘o ‘oku ‘aonga ‘aupito ‘a e huhu malu‘i ki he ngaahi ta‘u motu‘a kotoa pē, tangata pe fefine, tupu‘anga, matakali pea mo e kakai ‘oku ‘i ai hanau ngaahi mahaki tauhi.

Na‘e fakahā mai mei he ngaahi fakatotoló ko e meimei 95% ‘o e kakai kuo nau ma‘u lōua atu honau huhu malu‘i, kuo malu‘i kinautolu mei hano ma‘u atu ‘o e ngaahi faka‘ilonga ki he COVID-19. ‘Oku ‘uhinga ia ko e hili ange pē ho‘o ma‘u kakato atu ‘a ho huhu malu‘i ‘e mātu‘aki si‘isi‘i leva ha‘o puke lahi ia ‘a koe.

‘I he kotoa ‘o e ngaahi ‘ahi‘ahi fakafaito‘ó, ko e huhu malu‘i Pfizer na‘e muimui‘i ‘a e kakai ‘e toko 44,000 ‘e he kau fakatotolo ke nau ako mei ai. Ko e vaeua ‘o e kakai koeni ne nau ma‘u ‘a e huhu malu‘i pea vaeua na‘a au ma‘u ‘a e saline placebo (faito‘o fakangalingali). Na‘e kau mai ki ai ‘a e ngaahi matakali kehekehe, ta‘u motu‘a kehekehe, tangata pe fefine mo e kakai ‘oku ‘i ai hanau ngaahi alangamahaki kehekehe.

Na‘e sivi‘i ‘a e huhu malu‘i Pfizer‘i he ngaahi tu‘unga ‘e 3:

  • Konga 1 mo e 2 na‘e sivi‘i ai ‘a e malu o e fengāue‘aki ‘a e sino (ngāue ‘a e sino ki he ongo huhu) ki he mālohi ‘o e ongo huhu malu‘i ‘i ha kakai toko si‘i (small population).
  • Konga 2 and 3 na‘e sivi‘i ia ki he malu mo e ola lelei ‘o e huhu ke malu‘i‘aki mei he ngaahi faka‘ilonga ‘o e COVID-19 ‘i he ‘osi ‘a e huhu malu‘i ‘e 2 ‘i he lēvolo kuo ke fili, ne huhu ‘i he vaha‘a ‘o e ‘aho ‘e 21, ‘i ha kakai tokolahi ange.

Ke mahino‘i ‘a e ola lelei ‘i he taimi loloa ange mo e malu ‘o e huhu malu‘í, ko kinautolu ne nau kau ki he sivi‘i fakakilīniki ‘e muimui‘i kinautolu ‘o a‘u ki e ta‘u ‘e 2 ‘i he ‘osi honau huhu malu‘i Pfizer hono ua.

Last updated: