Ni fakamatalaga faigōfie ki te tui puipuia | Vaccine basics

Ko te tui puipuia ki te COVID-19 e hē totogia, e āvanoa foki ki tagata uma lele i luga o Niu Hila e taki 12 tauhaga te mātutua ma ova atu.

Ahiahi ki te Book My Vaccine, pe telefoni ki te COVID Vaccination Healthline ke fakatonu hō āvanoa.

Ko ai te valakaulia ke fai ni tui puipuia?

Ko te tui puipuia ki te COVID-19 e hē totogia, e āvanoa foki ki tagata uma lele i luga o Niu Hila e taki 12 tauhaga te mātutua ma ova atu.
 
E tuha lava pe ko heā te tūlaga e i ei ai tō visa pe ko te tūlaga hitiheni ō koe. E hē fakaaogāgia e ki mātou ni fakamatalaga e fakamaumau mō ni vāega tau femalagākiga.
 
Ko ai te mafai ke maua he tui puipuia o te COVID-19?

E maua āfea hō tui puipuia?

Ko nā tui puipuia e fakaholo vāega e ki mātou. Ko nā tino uma lele i luga o Niu Hila e 12 tauhaga ma ova atu te mātutua ei loto o he vāega iēnei o nā vāega e 4.

Muamua, e puipuia e ki tātou nā tino iēia e faigōfie pe fakapokepokegia kāfai e maua i te COVID-19 i te mea e gālulue ai. Ko te mea tēnei e fakataigole ai te fakapokepokegia ke pipihi te fāmai ma toe tāpunia ai te atunuku.

Hohoko ai nā tui puipuia o nā tino iēia e faigōfie pe fakapokepokegia kāfai e tauāle i te fāmai mā ōno feoti kāfai e maua i te fāmai.

Oi mulimuli ai, oi fai nā tui puipuia o nā tino uma lele i Aotearoa e taki 12 tauhaga ma ova atu.

Ko te tui puipuia e hē totogia ki nā tino uma lele, e tuha lava pe he tūlaga vēhea te i ei ai nā visa ma nā hitiheni.

Kāfai koe e fia fano malaga atu ki fafo i ni tūlaga e tatau ai ona ko ni mafuaga faka-kāiga pe ni mafuaga i ni tautuaga mo te atunuku, e ōno mafai ke fakatalohaga ke fai vave tō tui puipuia.

E fakatalohaga vēhea ke vave fai tō tui puipuia

Te tui puipuia ma tau gāluega

Ko he tui puipuia vēhea te fōki atu ki ā te koe

Ko te tui puipuia a Pfizer oioti te kua fakataga ke fakaaogā i Niu Hila ke tui puipuia ai ki te COVID-19. Kua fakamautū e mātou ni vaitui e 10 miliona - e lava lele mō te 5 miliona o tagata ke maua nā vaitui e 2 e manakomia ke puipuia ai.

Ko te gāluega a te tui puipuia e fakaako te mafai lava e tō tino ke ia matea ma teteke kehe te hiama.

Te tui puipuia Pfizer:

  • ko he kavefekau (messenger) RNA (mRNA)
  • e hē i loto ai he hiama e ola, pe mate pe ko he hiama kua tapē
  • e hē foki atua te COVID-19
  • e hē afāina ai tō DNA
  • e hē i loto ai ni vāega e ō ni manu meaola 

E tatau ke fai tō tui puipuia tona lua e tuha ke kātoa ni aho e 42 (6 vaiaho) i te uma o te fai o tō vaitui muamua.

Hakili pe aogā vēhea te tui puipuia

Hakili pe ni ā te tutupu kāfai e fai tō tui puipuia

Hakili pe ni ā te tutupu kāfai e uma te fai o tō tui puipuia

Hakili pe ni ā nā tūlaga fakahētonu e ōno tutupu ona ko te tui puipuia

Te haogalēmū ma te aogā o te tui puipuia

Ko te pulega a Niu Hila ki te haogalēmū o nā vailākau e igoa ki te Medsafe, e lātou hiakia nā fakatalohaga ki nā vailākau fōu uma lele. E aofia ai nā tui puipuia.
 
Ke pāhia ma fakataga e te Medsafe he tui puipuia ke fakaaogā i Niu Hila, e tatau ke i ei te fakatuatuaga e:

  • fakamaliegia uma lele nā tūlaga haogalēmū e fakatātia i Niu Hila
  • e fetaui ma nā tūlafono a te lalolagi fakatatau ki te haogalēmū, aogā ma te lelei

Ko te tui puipuia Pfizer e aogā lahi lele kāfai na tino e fai uma nā tui puipuia.  E uma loa te fai ō tui puipuia, e hē lahi lele te avanoa ke tauale lahi ai koe

E lipotia mai e ni iloiloga e tuha ko te 95% o tagata kua uma te fai o nā vaitui e lua o te tui puipuia e puipuia mai na he mauagia i nā āuga o te COVID-19.

Hakili pe aogā vēhea te tui puipuia

Hakili pe vēhea ona gaohia ma fakataga ke fakaaogā te tui puipuia

Aiheā te tāua ai ke fai nā tui puipuia

Kāfai e fai tō tui puipuia, e hē nā ko koe oioti te puipuia e koe. E fai foki e koe te mea tēnei ke fakataigole ai te fakapokepokegia ke fakapipihi e koe te COVID-19 ki tō kāigā, au uō ma te komiuniti.

E tatau lava koe ke mulimuli ki nā faifaiga tāua tau te ola mālōlō kāfai e uma te fai ō tui puipuia

E vave atili ke mautinoa pe mafai ke fakapipihi e koe te hiama kāfai e uma te fai ō tui puipuia e lua.

Ke puipuia koe, tō kāiga ma iētahi tino, e tatau ke fakaauau pea ke puipui e koe ke nahe pipihi te COVID-19 kāfai e uma te fai ō tui puipuia. Manatua oi:

  • Fafano ke mama fakalelei ō lima
  • Tale ma mafautua ki tō gaugā tulilima
  • Fai hō ufi mata i luga o nā auala fakamua a te mālō
  • Mātau nā koga nae eva koe ki ei
  • Fakaola te Bluetooth i luga o te NZ COVID Tracer app
  • Nofo i te fale ma telefoni te Healthline (0800 611 116) kāfai koe e tauale

Līpoti ni tala fakahehe ki te tui puipuia pe ko ni fakapepelo

E lahi lele nā fakamatalaga i luga o te neti ma te vāteatea āgai ki te tui puipuia E ōno i ei ni lagona fitā ma faigata ke iloa nā fakamatalaga e fakamoemoegia. Fakamautinoa e maua au fakamatalaga mai ni fakamaumauga fakamoemoegia ma, nahe fakahoa atua ni fakamatalaga vaganā e mautinoa e koe e hako.

E hakili vēhea ni fakamatalaga fakamoemoegia āgai ki nā tui puipuia

Ke kavea koe ma tino ke fai nā tui puipuia

Ko ki mātou e hakili ni tino ke fai nā tui puipuia ke fehoahoani ki te fakahologa o nā tui.

Kāfai ko koe ko he tino gālue tau te ola mālōlō kae kua lītaea pe kua hē faigāluega i nā tautuaga tau te ola mālōlō ma fofou koe ke kaukauna e hē totogia (volunteer), ahiahi ki te kupega a te Matāeke tau te Ola Mālōlō ma lehitala kāfai koe e fofou.

Lehitala koe e fofou ke kavea koe ma tino ke fai nā tui puipuia (external link)

 

Last updated: