Nā fakapokepokega e ōno tutupu mai i te tui puipuia o te COVID-19 | Side effects of COVID-19 vaccines

Ko te tui puipuia ki te COVID-19 e hē totogia, e āvanoa foki ki tagata uma lele i luga o Niu Hila e taki 12 tauhaga te mātutua ma ova atu.

Ahiahi ki te Book My Vaccine, pe telefoni ki te COVID Vaccination Healthline ke fakatonu hō āvanoa.

Hakili pe ko ni ā nā fakapokepokega e ōno tutupu mai i te tui puipuia, mā ko he ā tā koe e fai kāfai e kē lagona ni fakalogoaga vēnei.

Nā fakapokepokega e takalahi

E vēia lava ko nā vailākau uma lele e ōno ke fakalogogia ni fakapokepokega kae e hē fakapopolegia, i ni aho pe 2 kāfai e uma te fai tō tui puipuia. Ko he mea mahani tēnei, ma ko he fakailoa e taku mai ai ko tō tino e hauniuni ke teteke te hiama.

Ko te lahiga o nā fakapokepokega e ōno tutupu e hē mataloa, ma e hē taofia ai koe ke fai tō vaitui tona lua pe fai au fekau o te aho. Ko iētahi āuga e ōno āfaina ai tau kavekave tāvale pe ko te fakaaogā o ni mahini.

Ko nā fakapokepokega e takalahi ona lipotia mai ko:

  • te tigā pe fufula te mea na fai ki ei te tui
  • fitā pe vaivai
  • tigā te ulu
  • tigagā nā maho
  • makalili tauale
  • tigagā nā hoko o nā pogāivi
  • fiva
  • kukula te mea na fai ki ei te tui
  • fia puai

Ni fakapokepokega e ōno tutupu e takalahi kāfai e uma te tui tona lua.

Nā fakapokepokega e ōno tutupu kae e hē takalahi ma e heāheā tutupu — Matāeke tau te Ola Mālōlō (external link)

Kāfai e hē logotonu tau fakalogo, e mafai e koe oi:

  • Tuku he meakie mālūlū, pe huhū, pe he pepa aiha ki luga o te koga na fai ki ei te tui mohe taimi pukupuku.
  • mālōlō lelei ma lahi hau vai e inu.
  • inu ni paracetamol pe ko ni ibuprofen

E hakili i he taimi vēhea he fehoahoani

Kāfai e i ei nī āuga fakapopole mai te tui pe fakalogo koe e vēia e hē mālohi kāfai e uma te fai o tō tui puipuia, talanoa ki tō fōmai kāiga pe ko he tino o te kaufaigāluega tau te ola mālōlō, pe telefoni ki te telefoni a te ola mālōlō Healthline i te numela 0800 358 5453.

Kāfai ko e popole ki tō haogālemu, telefoni te 111 Fakailoa ki ei na fatoā uma te fai o tō tui puipuia o te COVID-19 kae ke iloilo fakalelei koe.

Nā mea fakapokepoke e ōno tutupu

Ko nā fakapokepoke e ōno tutupu, kae e heāheā lele oi tutuupu

Kāfai e i ei he taimi na i ei ai ni mea fakapokepokegia lahi lele na tutupu atu ki hō he tui puipuia pe ni tui muamua, oi fakailoa ki te tino e faia tō tui kāfai koe e fano fai tō tui.

Kāfai e i ei he mea e tutupu atu i te taimi e fai ai tō tui puipuia o te COVID-19, e i ei te kaufaigāluega kā kikilagia ma taukikila koe ke fakamautinoa ko koe e haogalemu.

Fakamaumauga o nā mea e fakapokepokegia nā tutupu

Ko te Centre for Adverse Reactions Monitoring (CARM) ko he polokalame i loto o te komipiuta e fakamaumau uma lele ai i loto ai nā fakamatalaga āgai ki nā fakapokepokega (side effects) ki nā vailākau ma nā tui puipuia i luga o Niu Hila.

Ko te CARM, e tautuku e ki lātou na fakamatalaga iēnei ke kitea ai pe iēi ni vāega ke fehoahoani ai ke haogalēmū te fakaaogāga ma te fakatonugia o nā vailākau. 

Kāfai koe e fofou ki ei, e mafai e koe oi lipoi mai ni fakapokepokega na tutupu atu ki a te koe. Ko te lipoti mai o nā fakapokepokega e fehoahoani ki nā fakamatalaga e fakamaumau fakatahi a te lalolagi, ma fehoahoani ke iloa nā tūlaga e i ei ai i Niu Hila mā ni tūlaga e ōno fakapokepokegia ai.

Lipoti nā fakapokepokega na tutupu atu ki ā te koe ki te CARM (external link)

Ko nā fakapokepokega na lipotia mai nā tutupu i Niu Hila (external link)