Ko ai te mafai ke fai hona tui puipuia ki te COVID-19? | Who can get a vaccine

Ko te tui puipuia ki te COVID-19 e hē totogia, e āvanoa foki ki tagata uma lele i luga o Niu Hila e taki 12 tauhaga te mātutua ma ova atu.

Ahiahi ki te Book My Vaccine, pe telefoni ki te COVID Vaccination Healthline ke fakatonu hō āvanoa.

Ko te tui puipuia ki te COVID-19 e hē totogia, e āvanoa foki ki tagata uma lele i luga o Niu Hila e taki 12 tauhaga te mātutua ma ova atu. E tuha lava pe ko heā te tūlaga e i ei ai tō visa pe ko te tūlaga hitiheni ō koe. E hē fakaaogāgia e ki mātou ni fakamatalaga e fakamaumau mō ni vāega tau femalagākiga, ko ō fakamatalaga tōtino e puipuia.

Kāfai e uma te fai ō tui puipuia, e puipuia ai koe e koe ma fakataigole ai te fakapokepokega ke pipihi atu te COVID-19 ki tō kāiga, au uō ma te kominiti.

Ko kinei e maua ai e koe ni fakamatalaga tāua pe ko ai te mafai ke fai hona tui puipuia, e aofia ai nā vāega vēia ko ō tauhaga, pe faitama koe pe fakahuhu pepe, pe nā i ei he tūlaga fakahētonu na pa atu i te taimi na fai ai hō tui puipuia muamua, mā pe i ei ni ō tauale e hē kitea.

Kāfai ko koe e i lalo o te 12 ō tauhaga

Ko nā tino e i lalo o te 12 tauhaga te mātutua e hē faia ni ō lātou tui puipuia i te vaitui e igoa ko te Pfizer, i te taimi tēnei.

Kāfai e i luga atu o te 65 ō tauhaga

E lipotia mai ko te vaitui e lelei lele ma haogalēmū i nā tino e i luga atu o te 65 ō lātou tahaga te mātutua.

Kāfai koe e kai oioti ki nā laulākau pe ko nā fua o nā lākau (vegetarian) pe i ei ho kili mageho pe ni tūlaga hē lelei ona ko nā vailākau

Ko te vaitui e lelei ki nā tino e kai oioti ki nā laulākau pe ko nā fua o nā lākau. E hē i loto ai ni vāega e ō ni manu.

E hē i ei foki ni antibiotics, ni vāega o ni toto, DNA, vāega e ō ni fuāmoa, ni vāega e aofia ai te fakamoegātamape ko te fānua, gluten, vāega e ō nā puā, vāega ke fakaleva mataloa ai ni mea, soy, pe kō ni latex (ko te pupuni paku o te fagu vaitui e fauhia i he paku na fau – e igoa ko te bromobutyl).

Kikila ki te lihi e kātoa ai nā vāega uma na fauhia ai te vaitui Pfizer (external link)

Kāfai koe e faitama

Kāfai koe e faitama, e mafai ke fai hō tui puipuia ki te COVID-19 i hō he taimi lava o to maitaga.

Ko nā fakamaumauga na lipotia mai i ni tino tokalahi lele i te lalolagi nae faitama na fai ō lātou tui puipuia, e kitea ai e hē i ei ni fakapokepokega fakaopoopo kāfai e fai te vaitui o te COVID-19.

Kāfai e fai te tui puipuia i te taimi e faitama ai e ōno aogā foki mō te pepe, auā e i ei nā fakamaoniga o te vaitui e kui i te toto o te pute ma te huāhuhu, e ōno i ei ai he puipuiga ki te pepe fōu e kui i nā tūlaga iēnei e igoa ko te 'passive immunity' - puipuia mai he fāmai mai hē tahi auala, vēia mai te mātua ki tana pepe fōu.

Kāfai e i ei hau fehili pe koe e popole ki he mea, talanoa ki tō fōmai kāiga.

 

Kāfai koe e taumafai ke i ei hau pepe

Kāfai koe e taumafai ke i ei hau pepe, e mafai ke maua pea hō Pfizer tui puipuia

Ko te tui puipuia Pfizer e hē āfaina ai nā tūlaga tōtino e fauhia ai he tagata fou (genes) pe ko tō mafai fakanātula ke fau he tagata (fertility). Ko te hua kavefekau e taku ko he mRNA e i loto o te vaitui e fehoahoani ke teteke ai he fāmai, e hē ulu ki loto o ni hela (cells), ko ki nā te i ei ai tō DNA.

E hē i ei he vāega o te vaitui pe ko nā polotini mātuituia e fau i te vaitui e pā ki nā fua (ovaries) o te tamāfine pe ko nā fua (testes) o te tagata.

Kāfai nā i ei hō kili pe ni tūlaga hē lelei (allergic reaction) nā pā ki ei ona ko he tui puipuia

Kāfai na i ei he tūlaga fakahētonu lahi pe feoloolo na pā koe ki ei ona ko he tui puipuia pe ko he tui lava i he taimi, talanoa ki tō fōmai kāiga, he tino o te kaufaigāluega tau te ola mālōlō pe ko nā tino fai tui puipuia.

Kāfai e i ei hō talaāga ona ko he tūlaga fakahētonu lahi e taku ko he anaphylaxis

E hē tatau ke fai hō tui puipuia kāfai e i ei hō talaāga ona ko he tūlaga fakahētonu lahi e taku ko he anaphylaxis:

  • ki hō he vāega i loto o te vaitui Pfizer
  • ki he vaitui Pfizer na fai muamua. 

Ko ni ā nā mea e i loto o te vaitui Pfizer — Matāeke tau te Ola Mālōlō (Ministry of Health) (external link)

Kāfai ko koe e hē mālohi pe i ei hō fiva

Kāfai ko koe e hē mālohi i te aho na peleni e fai ai tō tui, pe ko tō fiva e maualuga i te 38°C, e tatau ke tuku tō tui puipuia o te COVID-19 ke fai i he tahi aho ke malohi koe.

Kāfai e fai hō tahi tui puipuia

E hē tatau ke fai tō tui puipuia ki te COVID-19 i he taimi e fokotahi ma ni iētahi tui puipuia. E tatau ke lava he taimi e fakaāvanoa, e fuafua lava ki te tui puipuia.

Tui puipuia o te fulū

Fakaāvanoa pe he 2 vaiaho i te vā o te tui puipuia o te COVID-19 ma te tui puipuia o te fūlū (influenza).

Kāfai e i ei he taimi kua peleni ke fai ai tō tui puipuia COVID-19, fai ke uma muamua nā vaitui o te tui puipuia o te COVID-19 - ko nā vaitui e fai e tuha e 3 vaiaho e vā ai. E mafai ke fai tō tui puipuia ki te fulū i he 2 vaiaho kāfai e uma te fai o te vaitui tona lua.

Kāfai e hē i ei hō taimi kua peleni ke fai ai tō tui puipuia COVID-19, fai muamua tō tui puipuia o te fulū. Oi fai ai tō tui puipuia COVID-19 muamua i he 2 vaiaho kāfai e uma te mea tēnei.

Te tui puipuia ki te Measles, Mumps and Rubella (MMR) - Mihela, Mami ma te Rupela

E fautuagia atu e ki mātou ke fai muamua ō tui puipuia COVID-19 - ko nā vaitui e tuha e 3 vaiaho i te vā e fai ai.

Kāfai e fai muamua te tui puipuia o te COVID-19, ko koe e tatau ke fakatali e tuha ma he 2 vaiaho kāfai e uma te tui tona lua, fātoā fai ai te tui puipuia o te MMR.

Kāfai e fai muamua te tui puipuia o te MMR, e tatau koe ke fakatali ke kātoa he 4 vaiaho fatoā mafai ai ke fai te tui muamua o te COVID-19.

Kāfai e i ei ni ō tauale e hē kitea

Ko nā hukehukega faka te ola mālōlō e lipotia mai ko te tui puipuia e aogā ki nā tino uma e tuha lava pe fia te matua, pe he tautiti pe ko he taumalo, pe ko fea te atunuku pe ko te lanu, venā foki nā tino e i ei ō lātou tauale e hē kitea.

E mafai ke maua vave hō tui puipuia kāfai koe e 16 pe i luga atu ō tauhaga te matua, ma fakamaliegia he vāega pe ko ni vāega o nā mea iēnei:

  • E i ei tō tauale e hē kitea, ko tona uiga ko koe e mafai ke fai hō tui puipuia o te fulū e totogi e te mālō, e aofia ai nā tino e faitama.
  • Ko koe e fakamaonia e te fōmai ko koe e āfaina lahi tō māfaufau (severe mental health, e aofia ai na tauale iēnei -schizophrenia, major depressive disorder, bipolar disorder or schizoaffective disorder, ma nā tino mātutua e maua nā tautuaga tau te ola mālōlō o nā fakalogoaga o te māfaufau - mental health and addiction services).
  • Ko tō toto maualuga e faigāta ke fano ki lalo pe ei he tūlaga mātuiā (hypertension ko he tahi igoa o te toto maualuga). Ko te tūlaga tēnei, ko te fakauigāga o te mātuiā, ona e manakomia ni itūkāigā fuālākau e 2 pe lahi foki ke fakatotoka ai.
  • Ko koe e fuaefa lahi lele (ko te maualuga o tō BMI ≥40).

Mō ni iētahi fautuaga āgai ki te faiga o nā tui puipuia kāfai e i ei ni ō tahi tauale mātuiā, pe i ei ni fakatinoga pe ni vaifofo e fai e koe, ni hukehukega pe i ei au vailākau e inu, ahiahi te kupega a te Matāeke tau te Ola Mālōlō (Ministry of Health).

Fautuaga ki nā tui puipuia mō ni tino fakapitoa ma ni tauale fakapitoa - Matāeke tau te Ola Mālōlō (external link)

 

Last updated: