Nā ufi mata ma nā pupuni mata | Face coverings and masks

Ko nā ufi mata e mafai ke fehoahoani ke fakataigole ai te pipihi o te COVID-19. E fehoahoani ke taofia ai nā motivai ke nahe pipihi kāfai he tino e tautala, kata, tale pe mafatua. E aofia ai he tino e maua i te COVID-19 kae e lagona ko ia e mālohi pe e hē i ei ni ō lātou āuga.

Nā ufi mata i te Tulaga Fakailo 1

Kāfai koe e fano kehe mai i tō fale

Ko ki mātou e fakamalohia atu ke fai tō ufi mata kāfai e hē ke mafaia oi fakamamao ma iētahi tino, fakatakitakiga i nā koga i loto o ni fale e tumutumu ai ni tino.

I luga o te tulafono, ko koe e tatau ke fai hō ufi mata kāfai:

  • ei luga o nā auala fakamua a te mālō
  • ei luga o nā vakalele.

ei te gāluega

I luga o te tulafono, ko koe e tatau ke fai hō ufi mata kāfai ko koe ko he kavetāvale e ō:

  • he tavale laku pahehe pe olo fakatahi ma he tahi tino i loto o he tavale
  • nā auala fakamua a te mālō

Nā ufi mata i te Tulaga Fakailo 2

Kāfai koe e fano kehe mai i tō fale

I luga o te tulafono, ko koe e tatau ke fai hō ufi mata kāfai:

  • e fakaaogā nā auala fakamua a te mālō, nā vakalele (e aofia ai nā koga e taunuku mai ai pe fakaeke ai nā malaga, vēia ko nā train stations ma nā koga e tutu ai nā pāhi) ma loto o nā tavale laku pāhehe pe ko nā tavale e olo fakatahi ai ni tino.
  • e olo ki nā falemai pe ko nā fale e kikila ai nā tino mātutua
  • i loto o nā fale fakatau koloa, vēia ko nā falekoloa meakai lalahi, nā faletalavai, nā fale fakatau koloa valevale e taku ni mall, nā maketi e fakatau ai na koloa i loto o he fale, nā falekaiga, ma nā fale mataāga ma nā faletuhi
  • e ahiahi ki nā koga e fakaaogā e tagata lautele i nā fale fakamahino ma fai ai nā talanoaga faka-te-tulafono, nā fale o nā taupulega fakaloto i fale ma nā Matāeke a te Mālō, ma nā tautuaga fehoahoani ki kāiga iēia e i ei na koga fakapitoa e tali ai nā tino hakili fehoahoani.

Kafai ko koe ei te gāluega

Ko koe e tatau ke fai hō ufi mata i luga o te tulafono, kāfai ko koe e:

  • gālue i koga i loto o te fale fakamahino e oatu ki ei ia tagata lautele, nā talanoaga i luga o te tulafono, nā ofiha o nā taupulega pe ko nā tautuaga e fehoahoani ki tagata.
  • kave tavale e tiliva ni mea ki nā fale o kāiga — ko nā kave tāvale tiliva mea e manakomia oioti ke fai ni ō lātou ufi mata kāfai e i fafo o ā lātou tavale.
  • faigāluega i he falekaiga, papu, falehiva, fale fakatau hupo pe ko hō he pihinihi e fakatau ai ni meakai pe ni mea inu, e fakafehāgai ma tagata lautele
  • faigāluega mo he pihinihi e fakafehāgai tafapili ma ni tino — fakatakitakiga, he fale tipiulu pe ko he fale fai tēuga
  • faigāluega i he falekoloa fakatau ai ni kie — e aofia ai nā fale e gālulue pea i na Tulaga Fakailo 3 ma te 4
  • faigāluega i he fale e fakaaogā e tagata lautele— fakatakitakiga, he faletuhi, he fale mataāga pe ko he fale koleni - ko nā tino e faigāluega i he fale kaukau e hē manakomia ke fai ni ō lātou ufi mata.
  • kave tavale lakupāhehe, he kave tavale e o he tavale e olo fakatatahi ai ni tino, he lualua, pāhi pe ko he train e fakaaogā ke feōaki ai ia tagata lautele — ko te mea tēnei e hē aofia ai nā pāhi a nā āoga, nā vaka laku pāhehe e feoaki i te vā o te motu i luga ma te motu i lālo.

Nā ufi mata i te Tulaga Fakailo 3

Kāfai koe e fano kehe mai i tō fale

Ko ki mātou e fakamālohia atu koe ke fai hō ufi mata ma fakamamao i he 2 mita ma iētahi tino kāfai koe e fano ki fafo mai tō fale. Kae maihe lava kāfai e faigatā oi fakamamao mā iētahi tino. Fakatakitakiga, kāfai e fano piki mai ni meakai i he falekaiga.

I luga o te tulafono, ko koe e tatau ke fai hō ufi mata kāfai:

  • i luga o nā auala fakamua a te mālō ma nā koga e taunuku mai ai pe fakaeke ai na malaga, fakatakitakiga, na malae vakalele, na train stations ma nā koga fakatali pāhi
  • i luga o nā vakalele
  • i loto o nā tavale laku pāhehe pe ko nā tavale e olo ai ni tino e tokalahi
  • ahiahi ki he falemai
  • ahiahi ki nā fale e kikila ai nā tino mātutua
  • kāfai ko koe ko he tino fakatau pe fakaaogā ni tautuaga e ā he pihinihi pe ko ni tautuaga e fakaauau nā gāluega i nā Tulaga Fakailo iēnei, fakatakitakiga, nā falekoloa lalahi, nā fale talavai ma nā pāmu penihini
  • e ahiahi ki nā koga e fakaaogā e tagata lautele i nā fale fakamahino ma fai ai nā talanoaga faka-te-tulafono, nā fale o nā taupulega fakaloto i fale ma nā Matāeke a te Mālō, ma nā tautuaga fehoahoani ki kāiga iēia e i ei na koga fakapitoa e tali ai nā tino hakili fehoahoani.

Kafai koe ei te gāluega

Ko koe e tatau ke fai tō ufi mata i luga o te tulafono kāfai ko koe ko he tino faigāluega i he pihinihi pe ko he tautuaga e manakomia ai ke fakafehāgai ma tagata lautele, e fakaauau pea nā tautuaga i te Tulaga Fakailo 3. E tatau koe ke fai ho ufi mata kāfai ko koe e faigāluega i:

  • i he falekoloa fuaefa (supermarket), he falekoloa taigole (dairy), he fale failaihene pihinihi, faletalavai, fale fakahoa meakai e heai he totogi (food bank), fale tāmea, fale fakatau mea faigāluega, fale fakatau mea kakano, fale fakatau meakai o te moana, fale fakatau fua o lākau pe ko lau o lakau, fale fakatau koloa valevale, faletupe pe ko te fale meli a Niu Hila
  • gālue i koga i loto o te fale fakamahino e oatu ki ei ia tagata lautele, nā talanoaga i luga o te tulafono, pe ko nā tautuaga e fehoahoani ki tagata.
  • kave tavale e tiliva ni mea ki nā fale o kāiga — e manakomia oioti ke fai ni ō lātou ufi mata kāfai ko koe kua i fafo o tau tavale.
  • kave tavale lakupāhehe, he kave tavale e o he tavale e olo fakatatahi ai ni tino, he lualua, pāhi pe ko he train e fakaaogā ke feōaki ai ia tagata lautele — ko koe e hē manakomia ke fai ho pupuni mata i luga i nā pāhi a nā āoga, nā vaka laku pāhehe e feoaki i te vā o the motu i luga ma te motu i lālo.

Nā ufi mata i te Tulaga Fakailo 4

Kāfai koe e fano kehe mai i tō fale

Ko ki mātou e fakamālohia atu koe ke fai hō ufi mata ma fakamamao i he 2 mita ma iētahi tino kāfai koe e fano ki fafo mai tō fale. Kae maihe lava kāfai e faigatā oi fakamamao mā iētahi tino. Fakatakitakiga, kāfai e fano piki mai ni meakai i he falekaiga.

I luga o te tulafono, ko koe e tatau ke fai hō ufi mata kāfai:

  • i luga o nā auala fakamua a te mālō ma nā koga e taunuku mai ai pe fakaeke ai na malaga, fakatakitakiga, na malae vakalele, na train stations ma nā koga fakatali pāhi
  • i luga o nā vakalele
  • i loto o nā tavale laku pāhehe pe ko nā tavale e olo ai ni tino e tokalahi
  • ahiahi ki he falemai
  • ahiahi ki nā fale e kikila ai nā tino mātutua
  • kāfai ko koe ko he tino fakatau pe fakaaogā ni tautuaga e a he pihinihi pe ko ni tautuaga e fakaauau ai nā gāluega i nā Tulaga Fakailo iēnei, fakatakitakiga, nā falekoloa lalahi, nā fale talavai ma nā pāmu penihini
  • e ahiahi ki nā koga e fakaaogā e tagata lautele i nā fale fakamahino ma fai ai nā talanoaga faka-te-tulafono, nā fale o nā taupulega fakaloto i fale ma nā Matāeke a te Mālō, ma nā tautuaga fehoahoani ki kāiga iēia e i ei na koga fakapitoa e tali ai nā tino hakili fehoahoani.

Kafai ko koe ei te gāluega

Ko koe e tatau ke fai tō ufi mata i luga o te tulafono kāfai ko koe ko he tino faigāluega i he pihinihi pe ko he tautuaga e manakomia ai ke fakafehāgai ma tagata lautele, e fakaauau pea nā tautuaga i te Tulaga Fakailo 4. E tatau koe ke fai ho ufi mata kāfai ko koe e faigāluega i:

  • i he falekoloa fuaefa (supermarket), he falekoloa taigole (dairy), he fale failaihene pihinihi, faletalavai, fale fakahoa meakai e heai he totogi (food bank), fale tāmea pe ko nā fale fakatau mea faigāluega.
  • gālue i koga i loto o te fale fakamahino e oatu ki ei ia tagata lautele, nā talanoaga i luga o te tulafono, pe ko nā tautuaga e fehoahoani ki tagata.
  • kave tavale laku pāhehe, he kave tavale e o he tavale e olo fakatatahi ai ni tino, he lualua, pāhi pe ko he train e fakaaogā ke feōaki ai ia tagata lautele — ko koe e hē manakomia ke fai ho pupuni mata i luga o nā vaka laku pāhehe e feoaki i te vā o the motu i luga ma te motu i lālo.

Ko ai na tino e hē manakomia ke fai ni ō lātou ufi mata?

E ki tātou iloa e i ei na tino e hē kātoatoa te mālohi i te tino pe ni tauale, e ōno he mafaia oi fai fakalelei pe logotonu foki kāfai e fai ni ō lātou ufi mata. Fakamolemole oi manatua te mea tēnei. E i ei lava te lātou aia tatau ki nā meakai, na vailākau ma iētahi tautuaga.

Kāfai e mafai, e fakamalohia koe ke fai hō ufi mata.

Ko nā ufi mata e hē manakomia ke fai: 

  • e tamaiti i lalo ifo o te 12 tauhaga te mātutua
  • e tamaiti āoga i luga o nā pāhi āoga
  • nā vaka laku pāhehe e feoaki i te vā o te motu i lalo ma te motu i luga.
  • i luga o te vaka pe ko he lualua e hē i ei he koga e i ei hona hiko e nonofo ai te pāhehe, fakatakitakiga, nā vaka fakateletele fakamatamata tūlihi
  • i nā vaka fāgota fakahīhī ai nā tino pe fakaeva ai ni tino matamata
  • i nā vakalele ō nā tino tautokatahi
  • e nā kavetāvale, pailate, e te kaufaigāluega i nā tulaga vēnei kāfai ko te mea e nonofo ai e kehe lele ma te koga e nonofo ai nā pāhehe, fakatakitakiga, te pailate i te foeuli pe ko te kave train i loto o te potu kavekave.

E hē manakomia foki ke fai hō ufi mata kāfai:

  • e hē haogalēmū, fakatakitakiga, kāfai e fai he ufi mata kae e fakalavelave ki te kavekavega o te tāvale.
  • e i ei te fakalavelave tutupu fakafuaheki
  • e i ei hō hē malohi i te tino pe ko te māfaufau pe ko te fakafitauli i te tino, kua faigata ai ke fai he ufi mata
  • e manakomia ke faka mautinoa pe ko ai koe
  • e manakomia koe ke talanoa ki he tino kua tutuli pe kua faigata ke lagona nā mea
  • e tatau ke inu ni vailākau
  • e tatau ke kai pe inu, kāfai koe e fakataga ke kai ma inu
  • e hē manakomia i te tulafono. 

He pepa e fakataga ai koe ke nahe faia tau mea pupuni mata 

E ki tātou iloa e i ei na tino e hē kātoatoa te mālohi i te tino pe ni tauale, e ōno he mafaia oi fai fakalelei pe logotonu foki kāfai e fai ni ō lātou ufi mata Kāfai e hē kē mafaia oi fai hō pupuni mata, e mafai ke maua hau pepa fakataga (exemption care) E mafai e koe oi fakahino tō pepa fakataga kāfai e manakomia.

E mafai e koe oi fakatagi ki hau card mo nā tino disabled mai he kamupani e igoa ki te Disable Assemby NZ, pe fakafehokotaki 04 801 9100 pe ko te info@dpa.org.nz.

E fakaaogā vēhea nā pupuni mata ke pupuni ai tō ihu ma tō gutu

  1. Hiaki tau mea pupuni mata. Fakamautinoa e:
    • mamā
    • mamago
    • hē gāhae.
  2. Fafano ō lima. Kako heki faia tau mea pupuni mata, fafano ma holo ke mamago ō lima. Fakaaogā he mea o nā mea iēnei:
    • meamoli ma ni vai
    • mea fafano lima (e tuha e 60% akaholo).
  3. Fai tau mea pupuni mata. Tuku te pupuni mata kui luga i tō ihu ma tō gutu, oi tamau ai ke mau i nā fuhi pe ko na kave mo nā taliga. Ko te pupuni mata e tatau ke:
    • pupuni kātoa ai tō ihu, kutu ma tō kauvae
    • ofi lelei ma logotonu, kae mau i nā itū o ō mata
    • faigōfie ke mānava koe.
  4. Toe fafano ō lima. Fakaaogā pe he:
    • meamoli ma ni vai
    • mea fafano lima (e tuha e 60% akaholo).

I nā taimi e fai ai tau mea pupuni mata

I te taimi e fai ai tau pupuni mata e tatau koe ke:

  • taumafai nahe tago ki mua o te mea pupuni mata
  • taumafai koe nahe tago ki ō fōliga
  • taumafai ke nahe fakagāoioia tau mea pupuni mata, vēia ke toho ki lalo o tō kauvae
  • hui tau pupuni mata kāfai vēia kua huhū, pe kua gahae pe kelekelea.

E kavekehe vēhea he mea pupuni mata

  1. Fafano ō lima. Fafano mā holo mamago ō lima. Fakaaogā ni mea o nā mea iēnei:
    • meamoli ma ni vai
    • mea fafano lima (e tuha e 60% akaholo).
  2. Kavekehe tau mea pupuni mata. Kavekehe tau pupuni mata mai tua ma toho kehe mai ma ō fōliga. Fakaaogā nā fuhi pe tatala kehe. Koe nahe tago ki mua o te mea pupuni mata, ma fakaeteete koe nahe tago ki ō mata, ihu ma tō gutu.
  3. Fakamamā pe tiaki tau pupuni mata.
    • Ufi ke mamā tau pupuni mata i he mahini tāmea i he pauta ma te vai e tuha e 60 tikelī te vevela o te vai, ke fakamamā ai. Fakamamago lelei tau pupuni mata fātoā toe fakaaogā ai. Nahe fakaaogā he pupuni mata koi tamā huhū.
    • Tiaki nā ufimata ona e tatau ke fakaaogā fakafokotahi. Tiaki ki he apa lāpihi e fai hona pupuni, pe ko he tagapepa fakapipiki oi tīaki ai. Nahe toe fakaaogā pe taumafai ke fakamamā i he hipili tamate hiama nā mea ufi mata iēia e tatau ke fakaaogā fakafokotahi.
  4. Toe fafano ō lima. Fakaaogā he mea o nā mea iēnei:
    • meamoli ma ni vai
    • mea fafano lima (e tuha e 60% akaholo).

Last updated: