Ngā ārai kanohi me ngā maruhā | Face coverings and masks

Ka āwhina ngā ārai kanohi ki te whakaiti i te horanga o te KOWHEORI-19. Ka āwhina ki te aukati i te rerenga o ngā pata i te wā e kōrero ana, e kata ana, e maremare ana, e matihe ana hoki te tangata. Ka hāngai hoki ki tēnei ngā tāngata e pāngia ana e te KOWHEORI-19 engari e ora ana te āhua, otirā kāore he tohumate mārama.

Ngā ārai kanohi i te Pae Mataara 1

Ina puta koe i tō kāinga

E akiaki ana mātou i a koe ki te mau ārai kanohi mēnā kāore e taea te tū tawhiti atu i tētahi atu, hei tauira, i ngā wāhi kōpā i rō whare.

Me mātua mau ā-ture koe i tētahi ārai kanohi:

  • i runga waka kawe tūmatanui
  • i runga i ngā rerenga

I a koe e mahi ana

Me mātua mau ā-ture koe i tētahi ārai kanohi mēnā ko koe te kaihautū o tētahi:

  • tēkehi, waka kawe-tiri
  • waka kawe tūmatanui.

Ngā ārai kanohi i te Pae Mataara 2

Ina puta koe i tō kāinga

Me mātua mau ā-ture koe i tētahi ārai kanohi:

  • kei runga koe i ngā waka kawe tūmatanui, ngā rererangi (tae atu ki ngā wāhi wehe, taunga rānei pēnei i ngā teihana tereina me ngā tūnga pahi) i roto hoki i ngā tēkehi, waka kawe-tiri rānei.
  • e toro atu ana koe ki tētahi whare hauora, tiaki kaumātua rānei
  • i roto hoki i ngā pakihi hokohoko, pēnei i ngā hokomaha, ngā kēmehi, ngā mōro, ngā mākete rō whare, ngā toa ō rangaranga, me ngā wāhi tūmatanui pēnei i ngā whare pupuri taonga me ngā whare pukapuka
  • te haere ki ngā wāhi tūmatanui i roto i ngā kōti me ngā taraipiunara, ngā tari kaunihera, kāwanatanga hoki, me ngā kaiwhakarato ratonga whai taupaepae kiritaki.

I a koe e mahi ana

Me mātua mau ā-ture koe i tētahi ārai kanohi mēnā:

  • e mahi ana koe i tētahi wāhi anga tūmatanui o tētahi kōti, taraipiunara, tari kaunihera, kāwanatanga rānei, kaiwhakarato ratonga pāpori rānei
  • he kaihautū kawe taputapu ki ngā wāhitau kāinga - me mau noa ngā kaihautū kawe taputapu i te ārai kanohi i te wā kei waho ia i tōna waka
  • e mahi ana koe i tētahi kawhe, wharekai, whare waipiro, whare kanikani, whare whāngai rawakore, tētahi atu pakihi inu me te kai rānei i te tūranga anga ki ngā kiritaki
  • e mahi ana koe mā tētahi ratonga pānga tata - hei tauira, ngā kaikuti makawe, kaihaumanu rerehua rānei
  • e mahi ana i tētahi toa hokohoko - tae atu ki ērā i te tuwhera i ngā Pae Mataara 3 me te 4
  • e mahi ana i tētahi whare tūmatanui - hei tauira, whare pukapuka, whare taonga, whare kori - kāore e mate ngā kaimahi puna kaukau ki te mau ārai kanohi.
  • he kaihautū tēkehi, waka kawe-tiri, poti kawe, pahi, tereina rānei mō ngā kawenga tūmatanui - kāore ngā pahi kura, poti kawe rānei i waenga i Te Ika-a-Māui me Te Waipounamu e uru ki tēnei.

Ngā ārai kanohi i te Pae Mataara 3

Ina puta koe i tō kāinga

E akiaki ana mātou i a koe ki te mau ārai kanohi, me te noho kia 2m te tawhiti i ētahi atu i tō wehenga i te kāinga. Inarā mēnā he uaua ki te noho tawhiti i ētahi atu. Hei tauira, i te kohinga o ngā ō rangaranga.

Me mātua mau ā-ture koe i tētahi ārai kanohi:

  • i runga i ngā waka tūmatanui, i te wāhi wehenga, taenga rānei, hei tauira, ngā taunga rererangi, ngā teihana tereina me ngā tūnga pahi
  • i runga rerenga
  • i ngā tēkehi me ngā waka kawe-tiri
  • i te toronga ki ngā whare hauora
  • i te toronga ki ngā whare tiaki kaumātua
  • mēnā he kiritaki koe i tētahi pakihi, ratonga rānei e mahi ana i ēnei pae mataara, hei tauira, ngā hokomaha, kēmehi me ngā karāti
  • mēnā e toro ana ki ngā wāhi tūmatanui i roto i ngā kōti me ngā taraipiunara, ngā tari kaunihera, kāwanatanga hoki, me ngā kaiwhakarato ratonga whai taupaepae kiritaki.

I a koe e mahi ana

Me mau ā-ture koe i tētahi ārai kanohi mēnā he kaimahi koe e whai pānga ana ki ngā kiritaki i tētahi pakihi, ratonga rānei e mahi ana i te Pae Mataara 3. Me mau ārai kanohi koe mēnā e mahi ana koe i:

  • tētahi hokomaha, toa, karāti, kaihoko waipiro, kēmehi, pātaka koha kai, whare horoi kaka whaiaro, toa hoko taputapu mārō, toa hoko mīti, toa hoko ika, toa hoko huawhenua me te huarākau, mōro, pēke, New Zealand Post rānei
  • tētahi wāhi anga tūmatanui o tētahi kōti, taraipiunara, tari kaunihera, kāwanatanga rānei, kaiwhakarato ratonga pāpori rānei
  • he kaihautū kawe taputapu ki ngā wāhitau kāinga - me mau noa ngā kaihautū kawe taputapu i te ārai kanohi i te wā kei waho ia i tōna waka
  • he kaihautū tēkehi, waka kawe-tiri, poti kawe, pahi, tereina rānei mō ngā kawenga tūmatanui - kāore koe e mate ki te mau ārai kanohi i ngā pahi kura, poti kawe rānei i waenga i Te Ika-a-Māui me Te Waipounamu e uru ki tēnei.

Ngā ārai kanohi i te Pae Mataara 4

Ina puta koe i tō kāinga

E akiaki ana mātou i a koe ki te mau ārai kanohi, me te noho kia 2m te tawhiti i ētahi atu i tō wehenga i te kāinga. Inarā mēnā he uaua ki te noho tawhiti i ētahi atu. Hei tauira, i te kohinga o ngā ō rangaranga.

Me mātua mau ā-ture koe i tētahi ārai kanohi:

  • i runga i ngā waka tūmatanui, i te wāhi wehenga, taenga rānei, hei tauira, ngā taunga rererangi, ngā teihana tereina me ngā tūnga pahi
  • i runga rerenga
  • i ngā tēkehi me ngā waka kawe-tiri
  • i te toronga ki ngā whare hauora
  • i te toronga ki ngā whare tiaki kaumātua
  • mēnā he kiritaki koe i tētahi pakihi, ratonga rānei e mahi ana i ēnei pae mataara, hei tauira, ngā hokomaha, kēmehi me ngā karāti
  • mēnā e toro ana ki ngā wāhi tūmatanui i roto i ngā kōti me ngā taraipiunara, ngā tari kaunihera, kāwanatanga hoki, me ngā kaiwhakarato ratonga whai taupaepae kiritaki.

I a koe e mahi ana

Me mau ā-ture koe i tētahi ārai kanohi mēnā he kaimahi koe e whai pānga ana ki ngā kiritaki i tētahi pakihi, ratonga rānei e mahi ana i te Pae Mataara 4. Me mau ārai kanohi koe mēnā e mahi ana koe i:

  • tētahi hokomaha, toa, karāti, kaihoko waipiro, kēmehi, pātaka koha kai, whare horoi kaka whaiaro, toa hoko tautara rānei
  • tētahi wāhi anga tūmatanui o tētahi kōti, taraipiunara, tari kaunihera, kāwanatanga rānei, kaiwhakarato ratonga pāpori rānei
  • he kaihautū tēkehi, waka kawe-tiri, poti kawe, pahi, tereina rānei mō ngā kawenga tūmatanui - kāore koe e mate ki te mau ārai kanohi i ngā poti kawe i waenga i Te Ika-a-Māui me Te Waipounamu e uru ki tēnei.

Ko wai te hunga kāore e mate ki te mau ārai kanohi?

E mōhio ana mātou kāore pea e āhei ētahi tāngata whai āhuatanga hauā, āhuatanga hauora rānei, te mau haumaru, hāneanea rānei i ngā ārai kanohi. Kia mahara koe ki tēnei āhuatanga. E whai āheinga tonu ana rātou ki ngā ratonga kai, kēmehi me ētahi atu ratonga.

Mēnā e taea ana, ka akiakitia koe ki te mau i tētahi ārai kanohi.

Ko te mau ārai kanohi kāore e hiahiatia:

  • e ngā tamariki i raro i te 12 tau
  • e ngā ākonga i runga pahi kura
  • i ngā ratonga waka kawe pāhihi i waenga i Te Ika-a-Māui me Te Waipounamu
  • i runga poti, kaipuke rānei kāore he wāhi tāparepare mā ngā pāhihi, hei tauira, ngā haerenga waka torohaki
  • i runga haerenga rēti waka, ā-rōpū rānei
  • i runga rerenga tūmataiti
  • e ngā kaihautū waka, rererangi, kaimahi rānei o te ratonga mēnā kei tētahi wāhi tūwehe atu i ngā pāhihi, hei tauira ngā kaihautū rererangi, ngā kaihautū tereina rānei.

Kāore hoki koe e mate ki te mau ārai kanohi mēnā:

  • kāore i te haumaru, hei tauira, mēnā kāore e taea e te kaihautū te hautū haumaru i tētahi waka
  • he ohotata
  • he māuiuitanga hauora hinengaro, tinana rānei, he mate, he hauātanga rānei tōu kāore e tika ana kia mau i te ārai kanohi
  • me whakapūmau koe i tō tuakiri
  • me whakawhiti kōrero koe ki tētahi tangata turi, uaua rānei te rongo
  • me kai rongoā koe
  • me kai, me inu rānei koe mēnā e whakaaetia ana te inu me te kai
  • kāore e herea ana e te ture 

He kāri awere i ngā ārai kanohi

E mōhio ana mātou kāore pea e āhei ētahi tāngata whai āhuatanga hauā, āhuatanga hauora rānei, te mau haumaru, hāneanea rānei i ngā ārai kanohi. Ki te kore e taea e koe te mau i tētahi, ka taea e koe te tiki kāri awere. Ka taea e koe te whakaatu i tō kāri awere i ngā wā e hiahia ana.

Ka taea e koe te tono kāri i te Disabled Persons Assembly NZ mā te whakapā atu ki a rātou i 04 801 9100 i info@dpa.org.nz rānei.

Te mau i tētahi uwhi mata

  1. Me mātua whai kia:
    • maroke
    • karukaru kore.
  2. I mua i tō mau i tō uwhi mata, horoia, whakamaroketia hoki ō ringaringa. Whakamahia ko te:
    • hopi me te wai rānei
    • patuero ā-ringa rānei (kia kaua e iti iho i te 60% te nui o te waipiro).
  3. Tukuna kia tūpoki te uwhi mata i tō ihu me tō waha, ka whakakikīngia ai mā ngā here rānei, mā ngā koropewa ā-taringa rānei. Ko te uwhi mata me:
    • tūpoki katoa i tō ihu, i tō waha me tō kauwae
    • hāneanea te mautanga, engari me piri hoki ki ngā taha o tō kanohi
    • tuku kia māmā noa iho tō hā
  4. Horoia anō ō ringaringa. Whakamahia ko te:
    • hopi me te wai rānei
    • patuero ā-ringa rānei (kia kaua e iti iho i te 60% te nui o te waipiro).

I te wā o te mau i te uwhi mata

  • Parea te pānga ki te wāhanga o mua o tō uwhi mata, ki tō kanohi tonu rānei
  • Parea te nekehanga o tō uwhi mata, tae atu ki te kumetanga ki raro iho i tō kauwae
  • Whakakapia ki uwhi mata kē mehemea kua haukū, kua taretare, kua paruparu rānei.

Te tango i tētahi uwhi mata

  1. Horoia, whakamaroketia hoki ō ringaringa. Whakamahia ko te:
    • hopi me te wai rānei
    • patuero ā-ringa rānei (kia kaua e iti iho i te 60% te nui o te waipiro).
  2. Tangohia tō uwhi mata. Tangohia mai i muri, ka kumea atu ai i tō kanohi. Whakamahia ngā koropewa rānei, wetekina rānei ngā here. Kaua e pā ki te wāhanga o mua o te uwhi mata, ki ō karu, ki tō ihu, ki tō waha hoki.
  3. Horoia rānei, rukea atu rānei tō uwhi mata.
    • Horoia ngā uwhi mata kua hangā i te papanga mā te pūrere horoi kākahu me te hopi kia 60 tohurau te wera o te wai. Āta whakamaroketia i mua i te whakamahinga anō. Kaua e whakamahia tētahi uwhi mata e haukū ana.
    • Rukea atu ngā uwhi mata e rangitahi nei te whakamahia. Raua atu ki tētahi ipu para e whai taupoki ana, ki tētahi pēke whai piringa rānei, ka whiua atu ai. Kaua e whakamahia anō, e whai rānei ki te patu i ngā huaketo o ngā uwhi mata e rangitahi nei te whakamahia.
  4. Horoia anō ō ringaringa mā te whakamahi i te:
    • hopi me te wai rānei
    • patuero ā-ringa rānei (kia kaua e iti iho i te 60% te nui o te waipiro).

Last updated: