ʻOs nohnoho ʻe Tohige tē ʻon Folu (3) | Living at Level 3

12 'Okotopā 2021

Auckland noh la' mo 'e Tohige te 'on Folu, ka ma 'on foh a'jeamjeam vahia. 'E 'on 'ihete' 'äe la pō se' ma la:

  • a'sok tēag'esea ma hḁi'opoaga la hele' 'e kḁunohoga ruḁ, ka ne kop la a'sok 'e sisi ma la töh ma 'e famör saghul (10).
  • hot la la' ne seksek 'e laloag ne pure'ag ne Auckland la a'sokoa ta tēet ne ta mane'at 'e sisi fak se manea' golf, jḁujḁu, titiu 'ahḁi, fui iḁ', scuba diving, jet skiing ma recreational flying. Tӧh ma 'e kḁunohoag ruḁ, la hele' 'e le' ruḁ la pō la hḁi'ōpoag.
  • rue‘åk foro 'e sisi 'e ta kilas (fak se yoga), ka la tӧh ma 'e famӧr 10 (la pō se' ma la leum 'e te' ne kḁinag kḁunohoga), la hat tape' ma le'et ne muḁ'ḁkia kilas ta (instructor). Noh väevā la mīta ruḁ kop pḁu la a'sok.

Lä'riri' rako la pō se' ma la hӧ' se ut rakoag 'on lä'riri' pḁu, la tӧh ma 'e le' 10 'e laloag ne ta kḁu'ḁpiget. O'o'i ma famör ne matḁ'ua lele'a kop pḁu la kḁp'åk ta hḁ' ut het la fḁua 'oris isu ma nuju 'e av ne iris ho'am 'oris lä'riri'i se rako ne leum la hö'ḁkia 'orisi lä'riri'i 'e ut rakoag ta.

Te' ne foh 'i kop ma la jen ka ne täe ke 'e fas‘åk tē ne leum 'e maj ne måür fakforo.

Sḁkior se te' ne foh ma rogrog fo'ou ne mou se Auckland 'e Tohige te 'on Folu

Nōnō ka ʻӓe pō ‘e maså‘ ta ne fakʻioag ne ʻafʻaf teʻis COVID-19 noʻom, figalelei ma fūʻ ʻe ou hanue ta ma heʻ se Healthline ʻe sal ne kat aʻnoa tӧg ʻe ra ʻe 0800 358 5453; ne ʻou tḁk ta ne tes tӓe iḁ ʻea ʻe hün se ʻafʻaf teʻis. Ma se maoʻåk ne kat tӧg ʻe ra nōnō ka ʻäe pā kelʻåk la sḁkiroa ne ʻäe pō ʻe ʻafʻaf teʻis.

Nōnō ka ta tēet la sok a‘ferehit, he‘ mij pḁu se 111.

'E Tohige te 'on Folu 'ӓe kop pḁu la:

  • Noh väevā la hḁiatḁuḁg ma mīta he ruḁ 'e av ne iris hoto e 'e oris nohoga, ma mīta het 'e ut garueaga.
  • Kḁp'åk ta hḁ' ut het la fḁua 'ou nuju ma isu nōnō ka:
    • 'äe fḁu 12 se rere 'e laloag ne ut ne säe ofrḁu se famori fak se rī nāag puk hathata, ut ne matḁ'ua koroa ne roa ma shopping malls.
    • 'äe garue se ut garueagat ne kop la hḁikeleag mafat se maf ma famӧr ne leuof la tӧg tē 'e ut ne hat se maj fakgarue ne hospitality ne 'e ut ne säe ofrḁu se famori la hḁi'ōpoag
    • noh väevā la noanoa ('kat a'mah'åk fak foh ra ka 'ḁmis hahan'åk a'ti').
  • Noh matḁ' la af'åk te' ne ut tūtū ne 'ӓe la' sin ma famör ne 'äe hḁipōag ma. A'es'ao'åk 'e NZ COVID Tracer app, ne Covid-19 tracer booklet, ne få' ma a'fåk ut tūtū ne 'äe la' sin se ta laloag puk het.
  • Fu' 'e 'ou hanue ta nōnō ka 'äe 'af'af. Se hӧ' se ut garueag ta ne ut rakoag ta. Se hḁisuliḁg ne hḁi'opoag ma ta le' hoi'ḁkit.
  • He' se Healthline la hḁifäegag ta av het la la' la kel'åk nōnō ka 'äe ma faki'oag ne COVID-19. Nōnō ka 'ӓe kel'åk hün se COVID-19, fu' 'e 'ou hanue ta la noh pū'atā se av het ne 'äe la pō 'ou aier'ḁkiget ne 'ӓe kat pō 'e ra 'e 'af'af te'is.
  • Noh pū‘atā mij pḁu nōnō ka rak'ḁkiof 'äe kop la a'sok.
  • Sor a'fuamamḁu 'ou si'u ma a'mamas a'lelei pḁu

Sḁkior se muḁ hün se:

'Ou kḁu‘ḁpiḁg ta

'E Tohie tē 'on Folu, foho a'mah'åk ne 'äe kop la nōnō ma 'e laloag ne 'ou kḁu'ḁpiḁg ta 'e av ne 'äe kat garue ra ma rako.

'Ou kḁu‘ḁpiḁg te hanue ta täe kḁufamorit ne 'äe tēag'ese ma 'e te' ne terḁni, ne noh hḁi'eleag. 'E Tohige te 'on Folu, hat tape' ma famӧr ne 'äe noho e ma, nōnō ka la pō, 'ou kḁinag 'ele, famӧr ne noh pū‘atā ne famӧr ne matḁ‘ se ta famӧr mafuet, le' mea'me'at ne iris ne 'af'afa. 'Äe kop la matḁ‘ la 'ou kḁu‘ḁpiḁg ta la mea'mea' nōnō ka la vavhiḁn.

'Äe kat aier'åk ra la 'ih 'ou kḁumane'aga, kḁinaga, ne lelea' ne tore 'e 'ou kḁunohoag ta ne kat noh ag'esea ra ma 'äe 'e laloag ne 'ou kḁu‘ḁpiḁg ta 'e 'ou hanue ta.

Hḁipoag mm 'ou kḁumane'aga ma kḁinaga 'e Tohige te 'on Folu

So'o ma hḁi'opoag 'on famori

Famori la pō seʻ ke la hḁiʻopag, ka la heleʻ ma ʻe famör saghul, la aʻsokoa sū aʻlele, aragvaka ne fḁmuḁg ala. Foh ne noh väevā ma teʻ ne foh ne mou se av ne la hot se taf kop la noh aʻesʻaoʻåk`.

Sḁkior se mua se rogrog ne mou se so'o ma hḁi'ōpoag 'on famori 'e Tohige te 'on Folu

La'ot ma rueruet se ta utut

Ruerue 'e Tohige te 'on Folu se 'amnåk ne la a'sok se 'äea ma pesnese, ma 'e laloag ne ut ne täe 'e Tohige te 'on Folu ma te' ne Tohiḁg ne tore, tä a'noanoa vahia. 'Amnåk te'is la hḁiasoag la fu'ḁkia forås ne 'af'af te'is.

'Amnåk 'e 'on rereg se pesnese ne la rue se ta utut la a'soko la pō la aier'åk, fak se nōnō ka 'äe garue se ta pesneset ne ut garueagat 'e Tohige te 'on Häke.

Ma 'on aier'ḁkiget se iris ne pā la' la a'sok ta tēet, fak se hḁiasoag se måür fakforo, tēet ne sok a'ferehit, hḁiasoag la matḁ‘ua ta le'et ne hḁiasoag se ta le'et ne tak 'af'af ne ma 'on 'af'afat ne kat 'es pot fak tḁkut ne hḁiväeag matḁ' 'on lele'a. 

Nōnō ka 'äe la rue se ta utut se ta hunit ne aier'åk fak foh vahia, 'io la 'äe la 'es 'e puk aier'ḁkiget ne iris la pō la tår.

Nōnō ka hün ne 'ou la'ot se ta ut hoi'ḁkit kat aier'åk fak foh ra, ma 'äe la pō se' ma la far'åk la majat ne nā'ia aier'ḁkiga se famori la a'sok 'ou far tē ta. 'Ou far tē ta kop la la'oag 'eseag ma 'amnåk ne aier'åk vahia.

Sḁkior se rogrog hoi'åk ne mou sehot ma surut se ta utut, ruerue 'e laloag pure'aga ma tē ne aier'åk pō la a'soko

Rue'åk ne foro ma te ne 'amnåk ne a'mou a'sok 'av ne garue vḁhi

'E Tohige te 'on Folu, 'äe la pō se' ma la rue'åk 'ou foro 'e utut ne 'eleaf se 'äe, ne ma famӧr 'e laloag ne 'ou kḁu‘ḁpiḁg ta.

Tē pumue ta la noh matḁ‘ la pär ka ū ma la a'sok tē 'i 'e utut ne 'eleaf se 'ou hanue ta. Hot la rue'åk 'ou foro 'e märå' men'agat ne hune'elet ne 'eleaf se 'äea, ma 'eagke'ea utut ne 'ou huga 'oaf sin. A'sok 'amnåk ne kat hӧ' ra ta pefḁ'it se äe la kat 'anoa he' ra se majat ne kop la leuof la sḁi'ḁkia ne a'måür'ḁkia 'äe ne kop la 'es 'e maj ne måür fakforo la hḁiasoag.

Mane'a ma 'amnåk ne kḁunohoga ma kḁumane'aga la a'sok ag'esea 'e Tohige te 'on Folu

Masks ma hḁ' ut la fḁua 'ou isu ma nuju

Kḁp‘åk ta hḁ' ut het kop la a'sok 'e ta ut ma'oit, hat tape' ma ut ne hoa' tӧg sal ofrḁu, la ås se ut garueag ne måür fakforo, 'e ut ne koroa ne tӧg'åk tē se nohnoh 'on famori, ma 'e te' ne ut ne säe ofrḁu se famori.

'Ḁmis a'ne'ne'åk tape' ma 'äe la kḁp'åk ta hḁ' ut het la fḁua 'ou isu ma nuju ma noh väevā la hḁitḁuḁg ma mīta ruḁ 'e ta le' hoi'ḁkit 'e av ne la rou 'ou hanue ta. A'ti' se av ne noanoa la noh väevā ma famӧr ne tore. Fak se, av ne la' la hoa'kia 'eu tēla‘ā 'e rī ‘ātēaga ne fun a'våh tēla‘ā la famori la tӧg ma hӧ'åk se 'oris hanua.

Sḁkior ne av hes ta 'äe kop la kḁp‘åk ta hḁ' ut het la fḁua 'ou isu ma nuju

Hḁiasoag se tēla‘ā ma nohnoh 'on famori

Nōnō ka 'äe ӧkӧk fak monē, pā 'es 'eu tē la 'ā, pō 'e 'af'af ne filo'u ne 'ou måür fak foro ma 'on hḁiasoagat la pō se' ma la nā se 'äe.

Sḁkior se ut te'is la pō rogrog ma 'amnåk ne mou se hḁiasoag ne ӧs se ta famorit

Sḁkior se ut te'is la pō rogrog ma 'amnåk ne mou se hḁiasoag ne ӧs se pesnese ma kampanē

Rak Tē

Ut rakoag 'on lӓ'riri' pḁu, ut rakoag 'on lӓ'riri fḁu fol se liḁm, ut rakoga ma ut rakoag ne rak lamlama tӓ sӓe hoi'åk se lӓ'riri' ne fḁu 14 se lopo 'on ӧ'ӧ' ma famӧr ne väe la matḁ' se lä'riri'i ne kop la hӧ' la garue 'e ut garueag ne matanitū aier'åk la sӓe. Lä'riri' rako la noh pär ka ū 'e ut rakoga, ma la ma 'on kḁu‘ḁpiḁg riri' la fu'åk se lä'riri' rako ma famӧr rē rako.

Ut ne säe ofrḁu se famori

Ut ne säe ofrḁu se famori pā vahia. Ut 'i hat tape' ma rī nāag puk hathata, ut ne matḁ' se koroa ne av ta, rī keleag mḁlu, rī 'āteaga, ut ne ӧs foro, tḁn kakḁuga, märå' mane'aga ma makete.

Av te'is 'eagke avat la 'it la kamatan ta 'amnåk ne ruerue fo'out, ne a'sok ta tēet ne la a'vavhinaen 'ot la pōag ne 'af'af te'is ne forås ne 'af'af te'is se 'ot kḁu'ḁpiḁg ta. 'Äe la pō se' ma la a'sok ta kḁinag mane'at ne ös forot 'e utut ne 'el se 'ou nohoag ta 'e ta salat ne kal a'vavhiḁn ra pōag ne forås ne 'af'af ta.

Ut garueaga ma pesnese

'E Tohige te 'on Folu, te' ne famori noj la garue 'e 'oris hanua nōnō ka la vavhiḁn. Nōnō ka 'ou pesnes ta ne ut garueag ta kop la noh hḁi'eleag ma ta le'et, kat aier'åk la säe. Te' ne pesnes ne ut garueag ne tore la pō la säe se famori, ka ma 'on foh la a'mah'åk hoi'åk. Ka ne hat tape' ma tē 'atakoa 'i:

  • la noh ma tḁupir se foh ne noh väevā
  • la a'mah'åk ma a‘es‘ao‘åk foh ne noh ma'ma'a
  • gat ke a'ma'ma' ma a‘es‘ao‘åk vḁi ne a'ma'ma' tē la i'ua te' ne ut ne famori a‘es‘ao‘åk a'fuḁmamḁu
  • la a‘es‘ao‘åk 'e sal fo'out 'e 'on 'ihete' la famori la pō la nā 'oris pā 'ese se tӧg ne 'eris tēla‘ā, täe ne 'eris tēla‘ā ma tӧg ne 'eris tēla‘ā ka kat a'noa hḁi'eleag ra ma ta le'et
  • 'io la a'mahåk se famӧr garue, famӧr ne leuof la tӧg tē ma iris ne leuof la ås ne tḁunå' 'e ut garueag 'o la kḁp'åk ta hḁ' ut het la fḁua 'ou isu ma nuju nōnō ka kop la a'sok. 

Ma 'on pesnes ma ut garueag he his ne aier'åk la famӧr he his la pō la sur se 'oris ut garueag 'i, sḁkior ne pesnes tes täe pō la a'sok 'amnåk te'is. Ut garueaga ma pesnese kop la tḁupir se te' ne foh 'atakoa ne tore se maj ne måür fakforo (health and safety), la noh matḁ' la famӧr garue la pär ka ū lelei 'e ut garueag ta ma pō la a'sok foh ne mou se famӧr garue. Te' ne pesnese ma ut garueaga la hḁifäegag ma famӧr garue la sḁkior ma kel'åk te' ne tē ne la a'ӧkӧk 'amnåk ne garue ma sal ne la pō rēfiḁk sal ne la a'leleia.

Kop pḁu la af'åk ås 'on famӧr ne la sur se pesnese ma ut garueaga

Ma 'on pesnes ma ut garueag he his ma iris ne ӧs la a'sok ta kat'oagat 'e foh ne fu'åk sin kop pḁu la väe ta utut la få' ma af'åk te' ne iris ne la sur se 'oris ut garueaga. Iris kop la ma 'on sal ma'oit ma 'eagke'ea sal 'eseat se få' ma af'åk ne famori, ea'ti' se lelea' ne kat pō 'e ra la a‘es‘ao‘åk 'e sik ne mḁl (scan) ne QR codes.

Hat tape' ma, rī 'ātēaga, rī 'imoag tē'ona, ut ne pas selene (casinos), ut ne kel kato'ag ne maka (concerts), ut ne matḁ' se famӧr 'af'afa, ut garueag ne måür fakforo (kat hat ra famӧr 'af'afa), rī 'ofiḁg leva, ut ne la ӧs ma rue'åk foro, rī makaga, rī hatag puk hathata, rī a'leleag ta, te' ne ut garueag ne matanitū ta, ma te' ne ut garueag ne garue la nā hḁiasoag se nohnoh 'on famori ne ma 'oris utut la famori la pō la hḁifäegag ma hḁikeleag mafat se mafat.

Sal hoi'åk ne 'äe la pō la fḁ'ia 'ou surut se ut ta'ag: 

  • faksor'åk la famori la sik mḁl (scan) 'e a‘es‘ao‘åk ne sal te'is NZ COVID Tracer app
  • få' ma af'åk se ta puk het te' ne famӧr ne la leuof se ut garueag ta'ag
  • nā ta rḁu peap la famӧr ne suruḁf se ut garueag ta'ag la få' ma af'åk 'oris asa ma ut ne iris noho e ma nā se ta laloag keset 
  • a‘es‘ao‘åk ne sal 'e 'on 'ihete' la matḁ'ua sur ma hot 'on famori, fak se a‘es‘ao‘åk ne swipe-card ne fḁi ne ta av het la tḁunå' 'e ut garueag ta.

Pesnese ma ut garueaga kop la noh sok'åk a‘es‘ao‘åk ne sik mḁl ne QR code ma kat 'es tēet ra nōnō ka kat a'noa teak ra as 'on famori.

Matḁ' ne te' ne as ma rogrog 'on famori ne af'åk sin iḁ tē pumuet se famori. Rogrog 'i kop la fakput, a‘es‘ao‘åk, åf'åk, rak'åk, ma rēmane'åk ne a'ӧf 'e ta salat ne ta kat räe ra ne 'inea ma la la'oag 'esea ma foh ne matanitū ne nā sin 'e Privacy Act 2020. 

Sal hoi'åk ne la fakputua ma matḁ‘ua rogrog 'i kop la matḁ‘ a'lelei la pär ka ū 'e ta ;e'et 'e taf ta.

Has se ut te'is nōnō ka pā 'inea rogrog hoi'åk hün se matḁ' ne rogrogo ma aoag ne famori se pesnese ma ut garueaga.

Hḁiasoaga se tē ne la sok a'ferehiti 'e te' ne Tohiga.

Maj ne la tḁria garue ne mou se tē ne la sok a'ferehiti 'e te' ne Tohiga la noh säe.

Nōnō ka tēet la sok a'ferehit se ta le'et, tḁupir se te' ne fas'åk tē ne leum 'e maj te'is. 'Ou noh päre ma ū 'e raksa'a täe tē pumuet.

'E avat ma ne 'äe noh ū, a‘es‘ao‘åk te' ne sal ne la fu'ḁkia forås ne COVID-19, fak se noh väevā 'e ta le' hoi'ḁkit ne kḁp'åk ta hḁ' ut het la fḁua 'ou isu ma nuju.

Nōnō ka ma 'on tēet la hӧ' ta kokonot ne la a'hele' ta raksa'at se 'ou mḁuri ne utut 'äe 'ese, he' se 111 ma far la hḁifäegag ma Pirismäne, Maj ne Råh ta ne Ambulance.'

Sḁkior ne tes ta la rē 'e av ne ta tēet ne pefḁ'it sok a'ferehit

Last updated: at