Na veika me baleta na i cula | Vaccine basics

E sega ni saumi na cula. E dui vakatau sara ga vei keda yadua na noda cula, ia e vakarautaki me baleti keda taucoko na tiko e Niu Siladi, yabaki 12 ka lako cake.

Raica e na komipiuta e na Book My Vaccine, se qiria na tabana e qarava — na COVID Vaccination Healthline, ka veivosakitaka na gauna mo cula kina.

Ko cei e na soli vua na i cula?

E sega ni saumi na cula. E dui vakatau sara ga vei keda yadua na noda cula, ia e vakarautaki me baleti keda taucoko na tiko e Niu Siladi, yabaki 12 ka lako cake.
 
E sega ni bibi na i tuvaki ni nomu i vola tara ni tiko. E na sega ni vakayagataki e dua na i tukutuku e kumuni, e na veika me baleta na curu vanua.

Ko cei e na rawa ni cula e na i cula ni COVID-19?

Gauna cava ko na rawa ni cula kina?

E caka tiko vakaiwasewase na veicula. Ko ira taucoko era tiko e Niu Siladi era yabaki 12 se sivia, era tiko e na 1 vei ratou na 4 na i wasewase ni veicula.

Era na cula taumada ko ira e ririkotaki vakalevu ni na rawa ni tauvi ira na COVID-19 e na vanua ni nodra cakacaka. Oqo e na tarova na kena veidewavi na mate e na veigauna mai muri, kei na sogo ni noda vanua.

Era na cula tarava ko ira e ririkotaki ni rawa ni ra tauvimate bibi sara se vakaleqai, ke tauvi ira na mate.

Ni oti oqori, era na qai cula na vo ni lewe ni vanua taucoko e Aotearoa, yabaki 12 ka lako cake.

E soli wale vei keda taucoko na veicula, veitalia na i tuvaki ni i vola tara ni tiko.

Ko rawa ni kerea me vakatotolotaki na nomu cula, kevaka e vinakati mo gole ki vanua tani mo la’ki veivuke se veiqaravi, se baleta e dua na i tuvatuva vakamatanitu.

Gaunisala mo muria me rawa kina ni ko cula totolo

Na i cula e vakarautaki kei na nomu cakacaka

Na i cula cava e na soli vei iko

E dua ga na mataqali i cula ni COVID-19, e vakadonui me vakayagataki e Niu Siladi. E yacana na Pfizer. Sa tu rawa me vakayagataki e 10 na milioni na kena i vakarau – era sa rawa ni cula kina vakarua e 5 na milioni na lewe ni vanua. E gadrevi na cula vakarua, me qai taucoko kina na veitaqomaki mai na COVID-19.

Na i cula e vakarautak,i e na vakavulici ira na sotia ni yagomu, me ra kila ka valuta na manumanu ni mate.

Na i cula na Pfizer:

  • e tiko kina e dua na ka e vakatokai na messenger RNA (mRNA)
  • e sega ni tiko kina na manumanu ni mate e bula, e mate se vakamalumalumutaki
  • e na sega ni rawa ni vakavuna mo tauvi COVID-19
  • e na sega ni vakaleqa na nomu DNA
  • e sega ni tiko kina e dua na ka e tiki ni dua na manumanu.

E vinakati mo na cula e na i karua ni i cula ni oti e 42 na siga (6 na macawa) mai na i matai ni nomu cula.

Mo kila na sala e yaga kina na i cula

Mo kila na ka mo namaka e na gauna ko cula kina

Mo kila na ka mo namaka ni sa otina nomu

Mo kila na revurevu ni i cula

Na veitaqomaki kei na yaga ni i cula

Na tabana e vakatulewataka na vakayagataki ni wainimate taucoko e Niu Siladi, e yacana na Medsafe. E dau dikeva na kerekere taucoko me baleta na vakayagataki ni dua na wainimate, ka wili kina na veicula.
 
E na vakadonuya na Medsafe na veicula me caka e Niu Siladi, ni sa vakadeitaka na veika oqo:

  • e yacova na i vakatagedegede ni veitaqomaki e gadrevi me muri e Niu Siladi
  • e muria vinaka tale ga na i vakatagedegede e taurivaki e veiyasai vuravura, e na veika me baleta na tataqomaki, na kena yaga, kei na kena i tuvaki.

E na yaga sara vakalevu na i cula na Pfizer, kevaka era cula e na i cula ruarua na lewe ni vanua yadua. E na gauna ko sa cula kina e na i cula ruarua, e na dredre toka na nomu tauvimate bibi.

E dikevi ni rauta ni 95 na pasede era sa cula oti vakarua, era taqomaki mai na kena tarai ira na i vakatakilakila ni mate ni COVID-19.

Mo kila na sala e cakacaka kina na i cula

Mo kila na sala ni kena vakarautaki na i cula, kei na kena vakadonui me vakayagataki

Na vuna e bibi kina mo cula

Ni ko cula, ko sega ni taqomaki iko taudua ga. Ko sa vakayacora tale tiko ga na nomu i tavi e na kena vakalailaitaki na dewa ni mate vei ratou na lewe ni nomu vuvale, nomu i tokani, kei ira na lewe ni vanua ko vakaitikotiko kina.

E dodonu mo muria vakavinaka tiko ga na i vakarau ni bula e dodonu me dau taurivaki, ni ko sa cula oti

E sega ni se kilai kevaka ko rawa ni vakadewa na manumanu ni mate ni ko sa cula oti vakarua.

Me vukea na nomu taqomaki, kei na nodra taqomaki na lewe ni nomu vuvale kei ira tale eso, e vinakati mo na veitokoni tiko ga e na kena tarovi na veidewavi ni COVID-19 ni ko sa cula oti. Mo nanuma mo:

  • Dau savata vakavinaka na ligamu
  • Vu se suru e na maliwa ni duruduru ni ligamu
  • Daramaka na matavulo ni ko lako e na sala ni veilakoyaki ni lewe ni vanua raraba
  • Mo vola vakaivola na veivanua ko lako kina
  • Mo waqaca tiko ga nomu Bluetooth tracing e vakarautaki e na NZ COVID Tracer app
  • Tiko ga e vale ka qiria na Healthline e na (0800 358 5453 (external link)), kevaka ko tauvimate

Vakaraitaka na i tukutuku lasutaki ka veivakacalai, me baleta na i cula

E levu na i vakamacala era tu e na sala ni veitaratara e na maliwa lala kei na i tukutuku e tabaki raraba, me baleta na i cula. E vakavu veilecayaki, ka vakadredretaka na kena kilai na i tukutuku e dina ka nuitaki. Mo ciqoma ga na i tukutuku ko kila ni vu mai na vanua e nuitaki. Kua ni wasea e dua na i tukutuku, vakavo ga kevaka ko kila ni dina.

Na sala ko rawa ni kunea kina na i tukutuku nuitaki me baleta na i cula

Veivuke e na veicula

Keitou vakaqara tiko e so tale na liga me veitokoni e na veicula.

Kevaka ko dua vei ira era sa vakacegu mai na cakacaka e na tabana ni bula, se sega ni cakacaka tiko e na gauna oqo, ia ko ni via veivuke, ni yalo vinaka ni raica na website ni Minisitiri ni Bula, ka vakaraitaka kina na nomuni gagadre mo ni veivuke.

Vakalewena na kemu i tukutuku ni ko via vakaitavi tale ga e na veicula (external link)

Last updated: