Na gaunisala ko rawa ni kunea kina na i tukutuku nuitaki mo kua kina ni vakacalai e na i tukutuku lasu | How to find trustworthy information and avoid scams

E sega ni saumi na cula. E dui vakatau sara ga vei keda yadua na noda cula, ia e vakarautaki me baleti keda taucoko na tiko e Niu Siladi, yabaki 12 ka lako cake.

Raica e na komipiuta e na Book My Vaccine, se qiria na tabana e qarava — na COVID Vaccination Healthline, ka veivosakitaka na gauna mo cula kina.

E levu na i vakamacala e tu me baleta na i cula ni kena tarovi na mate na COVID-19. e na sala ni vetaratara e na maliwa lala, kei na i tukutuku e tabaki raraba. E rawa ni vakamalumalutaka na yalo ka vakatubu veilecayaki, ni sega ni matata se i tukutuku cava e rawa ni nuitaki. Mo tovolea ga mo ciqoma na i tukutuku ko kila ni dina ka nuitaki. Kua ni wasea e dua na kena i tukutuku vua e dua tale, vakavo ga kevaka ko kila ni dina taucoko.

Na vanua ko rawa ni kila mai kina na i tukutuku nuitaki

E rawa ni kune na i tukutuku vakamacala nuitaki ka yavutaki e na macala ni vakadidike, e na veivanua oqo:

Na Minisitiri ni Bula

Na Minisitiri ni Bula, e qarava na veika me baleta na bula raraba kei na nodra qaravi ko ira e vakaleqai na i tuvaki ni yagodra, e Niu Siladi raraba. E vakarautaka ka liutaka na i tuvatuva ni veiqaravi me taurivaki.

Na i cula me tarova na COVID-19 – Minisitiri ni Bula (external link)

Na Vanua ni soli i Vakasala e na i cula me tarova na mate, e yacana na Immunisation Advisory Centre (IMAC)

Na IMAC e dua na i soqosoqo e na noda vanua raraba, e tiko mai na Koronivuli ni Bula ni Lewenivanua e na Univesiti e Okaladi. E vakarautaka na i tukutuku e yavutaki mai na vakadidike ni veiyasai vuravura, kei na vakadidike e caka e Niu Siladi, me baleta na mate e rawa ni tarovi e na i cula, na kena yaga kei na veika me ririkotaki.

Na Valenivolavola ni Veivakasalataki ni Wainimate (external link)

Na World Health Organization (WHO)

Na WHO e tiki ni Matabose kei Vuravura, e qarava vakatabakidua na veitabana ni bula e veiyasai vuravura.

Na i Cula ni COVID-19 — WHO (external link)

Na veitukutuku lasutaki ni i cula ni COVID-19

E tiko e so na ka bibi mo kila me baleta na lasu e vakatetei tiko me baleta na i cula:

  • Ko na sega ni kerei mo sauma na nomu cula, se mo sauma na vanua mo tu kina e na i yatu e na veitarataravi ni veicula.
  • Na i tukutuku dodonu me baleta na i cula, e na vakarautaka ga e dua na tabana ni bula e nuitaki, me vaka na Minisitiri ni Bula, na i soqosoqo ni duavata e na valuti ni mate ka yacana na Unite against COVID-19, se matabose ni bula ena nomu tikina (DHB).
  • E na sega ni la’ki culai iko yani e na nomu vale e dua na kena i vakalesilesi, vakavo ga ke ko sa veivosakitaka oti tu me caka vaka kina.
  • E na sega ni tarogi vei iko mo wasea e so na kemu i tukutuku e na text se imeli. Ke ko raica oqori, vakaraitaka ki na CERT NZ Kua ni sauma.
  • Kevaka ko taura e dua na i tukutuku e na imeli, talevoni, SMS, ka tarogi yani kina e dua na ka vakailavo me baleta na cula, oqori e lasutaki. Vakaraitaka ki na CERT NZ e na gauna totolo duadua.

Kevaka ko raica e dua na i tukutuku me baleta na veicula ka sega soti ni dina, vakaraitaka ki na CERT NZ. (external link) E rawa tale ga ni ko qiri vei ratou ena 0800 237 869.

Vakaqaqa mo kila e so tale na i tukutuku lasutaki me baleta na i cula ni COVID-19 (external link)