Na i cula ni COVID-19: na kena vakarautaki, vakadonui kei na veitaqomaki | COVID-19 vaccines: development, approval and safety

E sega ni saumi na cula. E dui vakatau sara ga vei keda yadua na noda cula, ia e vakarautaki me baleti keda taucoko na tiko e Niu Siladi, yabaki 12 ka lako cake.

Raica e na komipiuta e na Book My Vaccine, se qiria na tabana e qarava — na COVID Vaccination Healthline, ka veivosakitaka na gauna mo cula kina.

Na kena vakarautaki vakatotolo ka vakavinaka na i cula ni COVID-19

Oqo na i matai ni gauna me ra duavata kina ka veitauriligataka vata na veimatanitu e vuravura, kei ira na dau vakadidike, e na kena vakarautaki na i cula oqo. E vakatotolotaka dina na kena vakarautaki, vakatovolei ni kena vakayagataki, kei na kena vakadonui e veiyasai vuravura.

Sa bau totolo dina na kena vakarautaki na i cula, ka sega ni taurivaki kina e so na sala leleka ni kena caka, me rawa ni la‘ki veivakaleqai tale kina.

Era vakayagataka na dau vakadidike na veika era sa kila rawa tu me baleta na manumanu ni mate tale eso ni coronavirus, kei na i cula sa vakarautaki tu, me ra tekivu cakacaka kina.

Era lewe sara era makutu me ra vakaitavi e na kena vakatovotovotaki na i cula e na gauna totolo duadua, baleta ni sa tete totolo sara tiko e vuravura raraba na mate na COVID-19. E so na vakatovotovo ni i cula e rawa ni vakayacori vata ga e na dua na gauna, ka sega ni caka yadudua tiko. E rawa kina ni totolo na nodra vakadeitaka na dau vakadidike e na loma ni dua na gauna lekaleka, na yaga ni wainimate - e dau kena i vakarau me taura e vica vata na vula se vakayabaki sara.

Era sa vakaduri na veivanua ni buli wainimate lelevu, me vakatotolotaka na kena buli na wainimate ka tosoya cake tale ga na levu ni wainimate e vakarautaki.

Na kena dikevi na i cula kei na kena vakadonui me vakayagataki e Niu Siladi

Na tabana e dau vakatulewataka na vakayagataki ni wainimate e Niu Siladi, e yacana na Medsafe. E dau dikeva na kerekere taucoko ni bera ni vakayagataki e dua na wainimate vou, ka wili kina na veicula, ka vakadeitaka ni ra sa tiko e na i vakatagedegede e gadrevi e veiyasai vuravura, kei na veika e gadrevi e na noda vanua.

E na solia na Medasafe na veivakadonui me caka na veicula e Aotearoa, ni ratou sa vakadinadinataka ni na sega ni vakavuleqa, sa toka sara e cake na kena i vakatagedegede ni veitaqomaki, ka na yaga vakelvu sara na kena vakayagataki na veiwainimate. Oqo na i vakarau e dau muri e na kena dikevi kina eso tale na wainimate, me vaka na i cula ni matetaka.

E sega ni dua na sala lekaleka e taurivaki me rawa kina na veivakadonui ni veicula.

Era sa vakayagataka e milioni e na veiyasai vuravura, na i cula na Pfizer. E se dikevi tiko ga na veika e dau yaco e na gauna e vakayagataki kina.

 

Na sala ni kena vakatovotovotaki na i cula na Pfizer

E laurai e na vakatovotovo, ni yaga sara vakalevu na i cula e na veiyabaki taucoko ni bula, turaga kei na marama, veiuma tamata, kei ira e tauvi ira tu e so na mate.

E laurai e na vakadidike, ni rauta e 95 na pasede vei ira era sa cula oti vakarua, era sa taqomaki mai na kena tauvi ira na i vakatakilakila ni mate na COVID-19. E kena i balebale, ni ko sa taqomaki mai na mate oqo, ka na dredre toka na nomu qai tauvimate bibi.

E na vakatovotovo taucoko e vakayacori, era dikevi e rauta e lewe 44,000 era e na i cula na Pfizer. E veimama vei ira era cula na i cula ni COVID-19, ka veimama era cula ena saline placebo (vaka na i rairai ni wainimate ia e tiko ga kina na masima, e sega ni wainimate dina). Ko ira era vakaitavi e na vakatovotovo, era cavutu mai na dui vanua, duidui na yabaki ni bula, tagane kei na yalewa, kei ira era qaravi tiko vakavuniwai e na vuku ni kedra i tuvaki.

E 3 na i wasewase ni kena vakatovotovotaki na i cula na Pfizer:

  • Na i Wasewase 1 kei na 2, e dikeva na kena taqomaki na bula kei na ka e cakava na yago ni oti na cula, e na ni duidui ni levu ni wainimate e vakayagataki, vei ira e dua na i wasewase lailai ni lewe ni vanua.
  • Na i Wasewase 2 kei na 3, e dikeva na kena taqomaki na bula kei na yaga ni wainimate e na kena tarovi na COVID-19, ni oti e 2 na i cula ka 21 na siga na kedrau veiyawaki, vei ira e dua na i wasewase levu ni lewe ni vanua.

Ni oti na i ka rua ni i cula, e na dikevi tiko na nodra bula ko ira era vakaitavi e na vakatovotovotaki ni veicula ni Pfizer me rua na yabaki, me qai kilai kilai kina na yaga ni i cula kei na kena veitaqomaki.